دیوان شمس - غزلیات

روزگار همچون خیاطی است که برای هیچ‌کس وضعیت، تن یا لباسی نساخت و نیافرید مگر اینکه در نهایت آن را پاره کرد و از بین برد. اشاره به زوال حتمی تمامی امور دنیوی است.

نگاه کن که چه بسیارند افراد ساده‌لوح و نادانی که در این دنیا، سرمایه گران‌بهای جان و گوهر وجود خود را می‌دهند و در عوض، از ابلیس (نفس اماره) درد و رنج می‌خرند.

لذت‌های رنگارنگ دنیا که در نظر تو همچون خوراکی‌های خوشمزه و پذیرایی هستند، در حقیقت تو از آن‌ها می‌خوری اما آن‌ها در واقع رنگ و روی تو را زرد (بیمار و پژمرده) می‌کنند.

ای کسی که به چیزهای مرده و بی‌ارزش دنیوی دل‌بسته‌ای و آن‌ها را در آغوش گرفته‌ای، بدان که این دلبستگی به امور فانی و بی‌روح، عاقبت جان و جسم تو را نیز سرد و بی‌جان می‌کند.

خودت را با خداوند پیوند ده، زیرا از این نقش و نگارهای فریبنده دیو (نفس و دنیا)، در لحظه مرگ چیزی جز تنهایی و ناامیدی عایدت نخواهد شد.

در این دنیا که بستری ناپایدار و عاریه‌ای است، پای خود را بیش از حد دراز نکن (احساس راحتی و ماندگاری نکن)؛ زیرا این بستر به زودی جمع می‌شود و از این فرآیند جمع شدن بترس.

در این بازی روزگار، مهره خود را به سادگی و بیهوده مَینداز؛ از آن حریف و رقیبی که در بازیِ نرد (بازی سرنوشت) استاد و ماهر است، پرهیز کن و محتاط باش.

به گرد و غبار تن خیره نشو، بلکه به آن سوار (روح) نگاه کن؛ در میان این گرد و غبار مادی، به دنبال آن سوار حقیقی باش.

اگر چهره‌ها زیبا و گلگون هستند، بی‌شک از گلستانی نشأت گرفته‌اند؛ اگر گلزاری (عالم معنا) در کار نباشد، این گل‌های (زیبایی‌های) عالم مادی از کجا آمده‌اند؟

وقتی زیبایی چانه (سیب زنخ) را دیدی، بدان که این تنها نمونه‌ای از درخت سیب (منشأ اصلی زیبایی) است؛ این زیبایی برای آن نیست که فقط مصرفش کنی (یا فقط به آن دلبسته شوی)، بلکه نشانه‌ای از اصل زیبایی است.

همت خود را بلند نگه دار؛ زیرا اگر همت تو پست و ناچیز باشد، چاووش (جارچی) پادشاه تو را از درگاه می‌راند؛ چه کسی تو را به سوی کمال می‌برد؟

از حرف و سخن‌های بیهوده خاموش شو و به زبانی که حروف ندارد (زبان دل و سکوت) سخن بگو؛ همان‌گونه که فرشتگان در سقف آسمان نیلگون با سکوت و تسبیح خدا را می‌خوانند.