دیوان شمس - غزلیات

جانِ ما همانند پیمانه‌ای است که حقیقتِ خود را نمی‌شناسد؛ این پیمانه از جانب حق، فیض و هستی می‌پذیرد و سرانجام آن را به عالم خاک (جهان مادی) بازمی‌گرداند.

کارِ خداوند در عشق، ناآرام کردنِ عاشق است؛ او از عالم بالا (عرش) فیض می‌ستاند و آن را در عالم پایین (فرش) به جریان می‌اندازد تا جنبش و تکاپو ایجاد کند.

انسان از این سو که خداوند نعمت‌ها را به او می‌رساند، غافل است؛ ای کاش انسان به آن منشأ و حقیقتی که از آن، این فیض‌ها گرفته می‌شود، آگاه بود.

خاک زمین به دلیل دفن شدنِ جان‌های پاک و عاشق، همچون معدنی ارزشمند درخشان شده است؛ ای کاش خاک زبان می‌داشت تا اسرار این جان‌ها را بازگو می‌کرد.

تا زمانی که جان از بیشه‌زارِ حقیقت دم می‌زند، آن بیشه (منبع اصلی هستی) همواره جان ما را به شیوه‌های نهانی و مرموز پرورش می‌دهد و به پیش می‌برد.

در این دنیا، موجودات قوی و ضعیف (پلنگ و آهو) همگی با فریاد و نیاز به سوی او (خداوند) می‌خوانند؛ ای پناهِ بی‌گناهان، چه کسی ما را به سوی تو می‌کشاند؟

خداوند که همچون شیری قدرتمند است، به ما جز از جنسِ خود (عشق و معرفت) نمی‌بخشد و همین شیر (خداوند) است که ما را از بندِ خودخواهی‌هایمان می‌رهاند.

آن شیرِ حقیقت، خود را در برابر ما به شکل آهویی زیبا و فریبا جلوه می‌دهد تا با این ترفند، ما را شیفته کرده و به سوی بیشه‌زارِ (منزلگاه) اصلی بکشاند.

گاه خداوند به ما پیروزی و گشایش می‌دهد؛ اما اگر مغرور شویم و گمان کنیم این فتوح از آنِ ماست، او دیگر آن فاتحه (گشایش) را برای ما نمی‌خواند و لطفش را دریغ می‌کند.