دیوان شمس - غزلیات

افسوس که این جانِ مشتاقِ من (که همچون طوطی است) اگر از شکرستانِ وصالِ تو محروم باشد، چه کند؟ و جانِ من (که چون بلبلی نغمه‌خوان است) اگر در گلستانِ حضورِ تو نباشد، چه گلی از باغِ زندگی چیده است؟

کسی که از گنجینه‌ی ارزشمندِ وصالِ تو حتی به اندازه‌ی کمترین ارزش (یک جو) بهره‌مند نشده است، در هنگامِ سنجشِ اعمال و داوریِ الهی، چه ارزشی خواهد داشت؟

کسی که دریای رحمتِ تو او را بی‌ارزش و چون خار و خاشاک به کناری افکنده است، اگر دیگران از او طلبِ گوهرِ ایمان کنند، او چه پاسخی دارد؟ چرا که دستش از حقیقت تهی است.

نقشِ روی دیوارِ گرمابه، چه لذتی از گرمای آن محیط می‌برد؟ (هیچ). پس انسانی که روح و جان ندارد، در این دنیای پر هیاهو و تماشاگهِ هستی، چه کارکرد و حضوری می‌تواند داشته باشد؟

مرا با نیک و بدِ دنیا کاری نیست؛ در این شبِ تاریکِ هجران، تنها پرسشِ دلم این است که با این تشنگیِ جان‌کاهِ خود چه کند؟

تمامِ وجودِ من، از دست و پا و بال و پر، منتظرِ عملکردِ عشقِ تو هستند؛ زیرا از عشق جز نیکی و خیر چیزی بر نمی‌آید.

آن که در این راه دست یاری و خیر ندارد، در روزِ بخشش و کرم چه چیزی برای ارائه دارد؟ و آن که در طریقتِ عشق قدمِ استوار ندارد، در لحظه‌ی برخاستن و حرکت، چه خواهد کرد؟

کسی که در دلش شور و نوای عاشقی (زنگله) نیست، چگونه می‌تواند موسیقیِ گوش‌نوازِ عشق (پرده‌های موسیقی) را درک کند و با آن همراه شود؟

کسی که جانش از شرابِ معرفت مست و گرم نشده است، در میانِ صفِ مستانِ حقیقیِ خدا، سرد و بی‌روح است و جایگاهی ندارد.

کسی که خوی درندگیِ خود را به کمالِ انسانیت (شیرِ حق) تبدیل نکرده، چگونه می‌تواند از زیبایی و کمالِ یوسفِ کنعان (معشوقِ حقیقی) بهره‌مند شود؟

حتی اگر فرعون جامه‌ای گران‌بها و مرصع داشته باشد، اما در برابرِ سخنِ حق‌جویانه‌ی موسی که همچون دُرّی گران‌بهاست، چه حرفی برای گفتن دارد؟

کسی که غرق در حرص و آزِ دنیوی است، چگونه می‌تواند از نفسِ مسیحایی یا حکمتِ لقمان که درمانِ جان‌هاست، بهره‌ای ببرد؟

دیگر سخن را کوتاه کن و دل را متمرکز ساز؛ در نبودِ معشوق که دل را جمع می‌کند، سخنِ پراکنده چه فایده‌ای دارد؟

ای شمس تبریزی! تو خورشیدی هستی که جان‌ها را شیرین می‌کنی؛ عاشق که در پیِ نورِ توست، وقتی روز به پایان می‌رسد و شب می‌شود، قبله‌ی نهانِ خود را کجا بجوید؟