دیوان شمس - غزلیات

دل من هم مرا به سوی کمال راهنمایی می‌کند و هم سد راهم می‌شود و مرا گمراه می‌سازد؛ دلی که هم ابزاری برای به دام انداختن حقایق (قلاب) است و هم با قدرتِ خود، مهر پادشاهی و اقتدار را بر کارها می‌کوبد.

گاهی دلم با فریاد و ناله شکایت می‌کند که راهزنان (نفس اماره) راهش را بسته‌اند و غارتش کرده‌اند، و گاهی همین دل من، همچون راهزنی زیرک، راهِ عیاران و کسانی را که نادان و غافل‌اند، می‌بندد.

دل من گاهی همچون مأمور پلیس (شحنه) در پی دستگیری دزدان و رذایل اخلاقی است، اما همان دل در دلِ تاریکیِ شب، خود به صفتی دزدانه متمایل می‌شود و راهِ سعادت را می‌زند.

گاهی دل من با قاطعیتی که گویی حکم الهی است، قصدِ ریشه‌کن کردنِ هواهای نفسانی را دارد، و گاهی نیز از شدتِ ناتوانی و اضطراب، مانند مرغی که سرش بریده شده، بی‌قرار به این‌سو و آن‌سو می‌دود و تنها 'الله الله' می‌گوید.