دیوان شمس - غزلیات

روحم از این که چشمِ تو نویدِ لطف و احسان داده است، شادمان شد؛ اگرچه این دلی ساده‌لوح است که به وعده‌هایِ مست‌گونه و ناپایدارِ تو دل بسته است.

وقتی جانِ مشتاقِ من، شرحِ حالِ دلباختگانِ بی دل را شنید، جان خود را فدا کرد و این حکایتِ عشق را در عمقِ جان جای داد.

من آن خورشیدِ حقیقت را در تک‌تکِ خانه‌ها و جای‌جایِ جهان جستجو می‌کنم، همان که کلیدِ اسرارِ خانه‌اش را از چشمِ همسایگان (افراد عامی و کوته‌فکر) پنهان نگاه داشته است.

به گمانم که زلفِ تو را به مُشک تشبیه کردم و همین سخن باعثِ شکستِ زلف شد؛ حالا آن زلفِ تیره که همچون هندویی است، شکست‌خورده و سرگشته رو به سویِ ترکستان (مقرّ معشوقِ فاتح) نهاده است.

من پادشاه نیستم، اما خاکِ درگاهِ او شدم؛ و او چنان در حقِ من لطف کرد که همان خاکِ پایِ مرا لقبِ سلطان بخشید.

در آغاز، همچون گربه‌ای بودم که می‌خواست غرشِ شیر سر دهد؛ اما حالا که او (مرشد) گربه را در کیسه انداخت و پنهان کرد، زیر و زبر شدم و حقیقتِ وجودم دگرگون شد.

به من گفت: اگر تو زاده‌یِ شیری نیستی، پس از این جلدِ گربه‌ای بیرون بیا؛ چرا که نمی‌توان شیرِ بیشه را در کیسه (انبان) نگه‌داشت.

وقتی من آن کیسه (انبانِ نفس) را دریدم، او به من گفت: این کیسه را برای من بشکاف؛ زیرا هر کس تو را که چنین ادعایی داری (گربه) ببیند، آن را تهمتی بیش نمی‌داند.

شمس تبریزی آن خورشیدِ تابانی است که از پشتِ هفت آسمان می‌تابد؛ لاجرم نورِ تازه‌اش را بر این چهار عنصرِ دنیوی (آب و باد و خاک و آتش) افکنده است.