دیوان شمس - غزلیات

پنج حس ظاهری چه فایده‌ای دارد، وقتی هنوز در بندِ شش جهتِ عالم مادی گرفتار هستی و از اصل خویش دور مانده‌ای؟ دل عاشق از آن رو به خون نشست که تشنه‌ی وصالِ معشوق حقیقی شد و می‌خواهد به آن حقیقتِ والا دست یابد.

نواختنِ چنگ را در راهِ عشقِ او یاد گرفتم، چرا که زبانِ گویا، ناتوان از بیانِ احوالِ من است و تنها ساز و نواست که می‌تواند عمقِ ناله‌های پنهانیِ مرا بازگو کند.

ای که به هر سو دویدی و در جستجوی کامیابی به هر دری زدی، اما کارت به سامان نرسید؛ بدان که کسی که در هیچ‌کدام از شش جهتِ عالم نمی‌گنجد (خداوند)، تنها اوست که می‌تواند کارِ تو را به سرانجام و سامان برساند.

شیرِ الهی (عشق یا حق) آهوی جان را شکار می‌کند؛ این شیرِ ما بسیار شگفت‌انگیز است که وقتی نقشِ آهو را می‌بیند، در آن می‌دمد و آن را زنده و متحرک می‌سازد.

عشقِ او باطنِ تو را همچون گلِ لاله داغدار و سرخ، و ظاهرت را مانند گلِ ارغوان زیبا می‌کند. در یک لحظه تو را دگرگون می‌سازد و در لحظه‌ای دیگر وضعیتی دیگر به تو می‌بخشد.

موجی از دریایی را طلب مکن که بقایش وابسته به جویبارِ کوچک است (عالم ماده)؛ بلکه به دنبالِ آن دریایی باش که با نورِ معرفتش، دو پیه‌ی ناچیز را به دو جو ارزش و اعتبار می‌بخشد.

چه زیباست آن‌که چهره‌اش چون ماه است و عاشقش را از غمِ فراق، لاغر و خمیده همچون هلالِ ماه می‌کند؛ و چه شیرین‌سخن است آن‌که با هر که همنشین شود، او را نیز با شکرستانِ وجودِ خویش هم‌خو و مأنوس می‌سازد.

آن جانِ سختی که در برابرِ مهرِ عشق همچون موم نرم شد، این توانایی را می‌یابد که خاکِ بی‌ارزش را به عنبر تبدیل کند و سنگِ سخت را به مرواریدِ گرانبها بدل سازد.

من دلِ کباب‌شده و دیده‌ی خون‌بارِ خود را به عنوانِ پیشکش نزدِ او می‌برم، حتی اگر او از من شراب و خوراکی‌های زمینی طلب کند؛ چرا که هدیه‌ی من چیزی جز دردِ عشق نیست.

پرنده‌ای که 'لکلک' (مخففِ لک‌الملک یا اشاره به ذکر حق) می‌گوید، حقیقت را دریافته و ملکوت را بازمی‌شناسد؛ اما فاخته چون از حقیقت محجوب و دور مانده، تنها به 'کوکو' کردنِ بی‌حاصل مشغول است.

از آب و روغن (تعلقات و خواهش‌های نفسانی) بکاه و همچون روغنی که در چراغ می‌سوزد، خاموش و بی‌ادعا گداخته شو. خرم و خوشبخت کسی است که در غمِ آن محبوب، وجودِ تنش همچون مو باریک و نحیف شده باشد.