دیوان شمس - غزلیات

اگر رایحه‌ی خوش مشک و عنبر با عطرِ زلف یار مواجه شود، در برابر آن تسلیم شده و از عطرِ خود دست می‌شوید، چرا که در برابرِ رایحه‌ی دل‌انگیزِ یار، هیچ خوش‌بویی معنا ندارد.

اگر انسان‌های معتقد و بی‌ایمان از حسنِ خُلق و سیرتِ پسندیده‌ی او آگاه شوند، از عقاید و رفتارهای خود دست می‌کشند و شیفته‌ی صفات او می‌شوند.

جمالِ معشوق ناگهان همچون خورشیدی درخشان طلوع می‌کند؛ این نور آن‌چنان قدرتمند است که تمام حجاب‌های میان عاشق و معشوق را از هم می‌درد و همه چیز را یکسره دگرگون می‌سازد.

خداوند جسمِ انسان را همانند چنگ در اختیارِ روح قرار داده است تا از طریقِ ارتعاشاتِ آن، بتواند اسرارِ ازلی و بی‌پایانِ الهی را آشکار کند و به زبان آورد.

هنگامی که این سازِ وجود نواخته می‌شود، احساساتِ گوناگون همچون خشم، عشق، کینه و نیاز، هر یک به مثابه‌ی تاری هستند که صدایی متفاوت تولید می‌کنند تا در حوادثِ روزگار، جلوه‌های گوناگونی از هستی پدیدار شود.

روح، شادمان از داشتنِ این کالبد که از سوی حق به امانت گرفته است، آن را بر شانه‌ی خود نهاده و نوایِ آن را تنها برای ستایش و ذکرِ حق (هو) به کار می‌گیرد.

استاد و نوازنده‌ی اصلی این سازهای هستی، تنها خداوند است؛ و بدا به حالِ آن بنده‌ای که بخواهد در برابرِ اراده‌ی الهی قد علم کند و سازِ وجودِ خود را جداگانه کوک کند.

در میانِ این چنگِ الهی، تاری نهفته و بسیار دلکش وجود دارد که به‌طور غیرمنتظره‌ای به وصفِ چشمانِ سحرانگیزِ معشوق می‌پردازد.

این چشمانِ مست و گیرای شمس تبریزی چنان قدرتی دارند که حتی 'شیر' یعنی نفوسِ قوی و سرکش را نیز شکارِ خود می‌کنند و به بندِ عشق می‌کشند.