دیوان شمس - غزلیات

اینک آن نیروی معنوی و جریانی است که گردونۀ آسمان را به چرخش در می‌آورد؛ اینک آن چهره‌ی تابناکی است که حتی ماه و زهره در برابر زیبایی‌اش حیران و سرگشته می‌مانند.

اینک آن فرمانروای عشق است که در میدانِ روح، هر جانِ سرگشته‌ای (گوی) را به سوی وحدت و یگانگی سوق می‌دهد و او را در میدانِ حقیقت سالک می‌گرداند.

اینک آن نوحِ زمانه است که لوحِ شناخت و معرفت، همان کشتی نجات اوست؛ هرکس که در این کشتیِ همراهی با او سوار نشود، در طوفانِ حوادث و گمراهی غرق خواهد شد.

هر کس به واسطه او خرقه (لباسِ عرفانی) بپوشد، از لباسِ تنگِ مادیات و فلکِ محدود رها می‌شود و هرکس از خوانِ معرفتِ او بهره‌مند شود، چنان حکمتِ عمیقی می‌یابد که همچون لقمان حکیم می‌گردد.

برای پیر، زمان و فصول معنایی ندارند؛ او چنان به حقیقتِ مطلق نزدیک است که می‌تواند برای من، سرمای زمستان را به گرمای تابستان بدل کند و وضعیتِ وجودی‌ام را به اراده خویش تغییر دهد.

خار و گل در نظرِ او تفاوتی ندارند، زیرا او می‌تواند با یک اشاره از نوکِ خار، برای کسی بوستانِ پرگل بسازد و برای دیگری گل را تبدیل به خار کند؛ این قدرتِ تصرفِ اوست.

اگر کسی از روی گریز به آب پناه ببرد، به فرمان او همان آب برایش آتش می‌شود و اگر کسی در آتش بیفتد، به خاطرِ لطف او آتش برایش به باغِ ریحان و گلستان بدل می‌گردد.

من بر این ادعا گواهی می‌دهم، زیرا همان برهانِ عقلی که نزدِ دیگران شک و تردید است، نزدِ پیر به یقین و دلیلِ قاطع تبدیل می‌شود.

چرا به ظاهرِ دیوسیرتِ مردم نگاه می‌کنی؟ به کارِ پیر بنگر که دم‌به‌دم و لحظه‌به‌لحظه، انسان‌های دیوسیرت را به صفاتِ انسانی می‌آراید و دیوان را به انسان‌های کامل تبدیل می‌کند.

اینک آن خضرِ طریق است که سرچشمه آبِ حیات (جاودانگی) در اختیار اوست؛ اوست که به زنده‌دلان، بقای ابدی می‌بخشد و مرده‌دلان را زنده می‌کند.

اگرچه فلسفه‌دانان او را 'علت اولی' می‌نامند، اما پیر با کرم و بزرگواری خویش، دردِ فلسفه‌بافی‌های ذهنی آن فیلسوف را درمان می‌کند و او را از ذهن به شهود می‌رساند.

وجودِ پیر مانندِ آینه‌ای است که حقیقتِ کلی را نشان می‌دهد، پس با او جدل نکن؛ چرا که با سخن گفتن و اصرار بر عقایدِ خود، این آینه را می‌شکنی و چون آینه بشکند، تاوانِ سنگینی خواهی داد.

در حضورِ این آینه خاموش باش تا او نیز همدمِ تو باقی بماند و حقایق را بر تو آشکار کند؛ اگر زبان به اعتراض و منیّت بگشایی، او رویِ حقیقت‌بینِ خود را از تو پنهان می‌کند.

کفر و ایمان و تمامی متعلقاتِ وجودی تو در فرمانِ اوست؛ از او سرپیچی نکن که نگاهِ قهرآمیز او می‌تواند تمامِ اندوخته‌های ایمانی‌ات را به یغما ببرد.

هرکس در برابر او خود را نادان و کوچک بشمارد، نزد او به دانایی می‌رسد و هرکس که بخواهد در برابرِ او فضل‌فروشی و ابرازِ دانش کند، غیرتِ الهیِ پیر، او را به نادانی می‌کشاند.

دانش‌های تقلیدی و گمان‌های ذهنی تو، دامی بیش نیست؛ پیر است که با علمِ قرآنی و الهی، حقیقتِ یقین (عین‌الیقین) را به تو می‌نمایاند.

اینکه آن فردِ نابینا (کسی که چشم دل ندارد) ناامیدانه از دری به دری می‌رود، به دلیلِ این است که به دنبالِ داروی واقعیِ چشم نیست و تمامِ همت و ذکرش معطوف به نان و امور مادی است.

این سخن و کلام، قطره‌ای است از دریایِ بی‌کرانِ عشق؛ این کلام برای زنده کردنِ جهان و بخشیدنِ جان به کالبدهای مرده است.

هر کس که ماهیِ این دریا نباشد (یعنی عاشق نباشد)، در پیِ یافتنِ پایانِ دریای عشق است؛ اما کسی که ماهیِ این دریا باشد، هرگز در اندیشۀ پایانِ آن نیست، چرا که خود در آن غرق است.

اگر با فقر (تهی‌دستی از خودخواهی) و راستی و صداقت به راهِ عاشقان قدم بگذاری، شمس تبریزی تو را در شمارِ مردانِ راه قرار داده و همنشینِ اهلِ حق می‌کند.