دیوان شمس - غزلیات

مردم می‌گویند فلان تیرانداز ترک، دو کمان داشت؛ اگر یکی از آن دو از بین رفت، به من چه زیانی می‌رسد؟ (منظور این است که از دست دادن داشته‌های دنیوی نباید باعث اندوه و نگرانی شود).

ای کسی که بی‌دلیل برای داشته‌ها و نداشته‌های دنیوی اندوهگین هستی، چرا خود را درگیر کیسه زر و کاسه و ظرف غذا کرده‌ای؟ (دنیا ارزش این همه نگرانی را ندارد).

اگر در شهر دمشق، پادشاهی زین اسبی را به کسی ببخشد، چرا تو باید اینجا از حسادت دچار تنگی نفس و خفگی شوی؟ (حسرت خوردن بر ثروت دیگران عملی ناپسند و بی‌معناست).

سوگند به خدا که هر کسی که صاحب جان و حیات است، نباید به چیزی جز غمزه چشم محبوب و غصه ناشی از خشم او فکر کند. (تنها نگرانیِ عاشق باید رضایتِ معشوق باشد).

من خودم را به دیوانگی می‌زنم تا به افکار بیهوده و پوچ دنیوی نپردازم؛ در واقع این دیوانگی، حقیقتِ اصلی و ذات من است، ای کسی که می‌توانی حقیقت را آشکار ببینی.

چون عقلِ جزئی و محدود ندارم (و نمی‌خواهم داشته باشم)، پیش بیا که تو خود عقلِ منی؛ تو برای کسی که شبانی چون تو دارد، بهترین عقل و راهنما هستی.

اگر در عبادت ظاهری کوتاهی کرده‌ام، تو خودِ طاعت و خیر منی؛ هر کس که تو را داشته باشد، از ترسِ عذاب و ناامنی در امان است.

ای کسی که صورت‌گری و کوزه می‌سازی، به من کوزه نفروش؛ کسی که به جوی آبِ روان دسترسی دارد، چه نیازی به کوزه دارد؟ (آنکه به حقیقتِ مطلق رسیده، نیازی به واسطه‌های مادی ندارد).

تو خود را وقفِ یادِ کسی می‌کنی که مرده است (اشاره به سنت‌های کهنه یا دلبستگی به امورِ فانی)، اما من وقفِ کسی هستم که صاحبِ جان و جهان است.

تو هم ای دوست نزدیک بیا تا یار و همراه من شوی، زیرا که در جانِ تو نشانی از جانِ من است. (دعوت به یگانگی و اتحادِ نفوس).

شمس تبریزی خورشیدِ وجود و هستی است؛ آن آسمانی که او در آن سیر و سلوک دارد، چه آسمانِ شگفت‌انگیز و والایی است.