دیوان شمس - غزلیات

ماه دی گذشت و بهمن نیز رفت؛ اکنون فصلِ نوبهار فرا رسیده است. زمین سرسبز و شاداب گشته و موسمِ گل‌زار و شکوفایی آغاز شده است.

نگاه کن که چگونه درختان از شدتِ مستی و شادیِ بهاری، سرگردان و در حالِ تکان خوردن هستند؛ بادِ صبا افسونی خوانده که باعث شده بوستان از خود بی‌خود و بی‌قرار شود.

گلِ نیلوفر به یاسمن گفت که پیچ و تاب‌های من را تماشا کن؛ شکوفه نیز به چمن گفت که این زیبایی‌ها، فضل و بخششِ پروردگار است.

بنفشه از سرِ فروتنی به رکوع افتاد و سنبل در حالِ خشوع (تواضع) قرار گرفت؛ گلِ نرگس نیز با چشمانِ خود اشاره می‌کرد که اکنون وقتِ هوشیاری و آگاهی است.

آن بیدِ لرزان چه چیزی گفت که از مستیِ بهار سبک‌بال شد؟ آن سروِ خوش‌قامت چه دید که با وقار و استواری در جای خود ایستاد؟

نقاشانِ طبیعت قلم به دست گرفته‌اند و من از مهارت و لطفِ دستانِ آن‌ها مست شده‌ام؛ چرا که تصاویرِ زیبایی که خلق کرده‌اند، همان زیباییِ شاخسارِ درختان است.

هزاران پرنده با حنجره‌های شیرین بر بالای شاخه‌ها (همچون منبر) نشسته‌اند و خداوند را ثنا می‌گویند، زیرا زمانِ شکوفایی و آشکار شدنِ زیبایی‌ها فرا رسیده است.

وقتی مرغِ جان ذکر «یا هو» می‌گوید و فاخته «کو کو» سر می‌دهد، به تو می‌گویند اگر بویی از حقیقت نبرده‌ای و درک نکردی، نصیبت جز انتظار چیزی نخواهد بود.

به گل‌ها دستور داده شد که دلهایشان را آشکار کنند؛ چرا که وقتی یارِ غار (خداوند یا محبوبِ جان) جلوه کرده است، پنهان کردنِ دل شایسته نیست.

گل به بلبل گفت که به سوسنِ سبز نگاه کن؛ اگرچه صد زبان (برگ‌های نوک‌تیز) دارد، اما صبور است و رازدار باقی مانده است.

بلبل در پاسخ گفت: به کشفِ رازِ من ایمان بیاور، زیرا این عشقی که من در دل دارم، مانندِ تو بدونِ زینهار و پناه (مضطرب و بی‌قرار) است.

درختِ چنار رو به سمتِ درختِ انگور (رز) کرد و گفت: ای سجده‌کننده، قامتِ خود را راست کن (قیام کن)؛ انگور پاسخ داد که این سجده‌ی من از روی اختیار نیست، بلکه بی‌اختیار است.

من حاملِ آن شربت (عشق/شرابِ عرفانی) هستم که مستان را به وجد می‌آورد؛ باطنِ من مانند آتش است، اگرچه ظاهرِ من چنین که می‌بینی (آرام) به نظر می‌رسد.

رنگِ زعفرانی (زردیِ چهره) که نشانِ عاشقان است بر چهره‌ی گل نشست؛ گل بر او ترحم کرد و گفت: آه که این مسکین چقدر زار و نزار شده است.

این ماجرا به گوشِ سیبِ سرخ و خندان رسید؛ سیب به گل گفت: او نمی‌داند که محبوب، بسیار بردبار و شکیبا است.

وقتی سیب این ادعا را مطرح کرد که من گمانِ نیکویی به پروردگار دارم، برای امتحان کردنِ این ادعایش، از هر سو موردِ سنگ‌باران قرار گرفت.

اگر کسی به سوی عاشق سنگ پرتاب کند و او صادق باشد، می‌خندد و شاد می‌شود؛ چرا شیرین از سنگ‌اندازیِ خسرو نخندد؟ در حالی که این سنگ، هدیه‌ای از جانبِ پادشاه است.

سنگ زدن (کلوخ‌اندازی) برای دعوتِ خوبان به توجه است؛ جفای دوستان نسبت به یکدیگر، نه از روی دشمنی، بلکه برای ابرازِ محبت است.

اگر زلیخا گریبانِ خود را از اشتیاق به یوسف درید، آن را برای بازی و تجلیِ عشق بدان، چرا که او افشاکننده‌ی سرِ پنهانِ عاشقی بود.

سیب سنگ را می‌خورد و خم به ابرو نمی‌آورد و می‌گوید من از شاخه آویخته‌ام و شادم، چرا که این آویزان بودن، برای من همچون خلعت و تشریفِ منصور حلاج است.

من مانند منصور از شاخه‌ی درختِ الهی آویزانم؛ برای من، این دوری از لبانِ زشتان (دنیای مادی)، به معنای چنین بوسه و کناری (وصالی) است.

خلاصه اینکه کار تمام است؛ این راز را همچون سنبوسه (چیزی که در خمیر پنهان است) در دلت پنهان کن و در سینه نگاه دار، در آن لحظه‌ای که شمارِ انوارِ الهی بی‌کران است.