دیوان شمس - غزلیات

وقتی محبوب با چهره‌ای درخشان مانند ماه طلوع می‌کند، فدا کردن جان در راه او چیزی نیست و در برابر ارزش او ناچیز است؛ همان‌طور که وقتی خورشیدِ حقیقت در روزِ روشن برآید، دیگر نیازی به حضور چراغ و پاسبان برای محافظت نیست.

برای آن ماهِ بی‌نظیر و نظامِ هستی‌اش که نخواهی کارش خراب شود، بدان که لطف و رحمت او همانند خورشیدی است که حتی در دلِ تاریکیِ شب نیز پنهان است و حضور دارد.

ای دل، از این خانه (دنیای مادی) که دلگیر و بیگانه است بگریز و به سوی گلزار و جایگاه والایی برو که فرشِ آن آسمان است (اشاره به مقام قرب الهی).

از این صلحِ ظاهری که در باطنش کینه و دشمنی است و از این صبحِ کاذب و دروغین بپرهیز؛ زیرا همیشه چنین صبحِ فریبا و بی‌حقیقتی، باعث هلاکت و نابودی کاروانِ اهلِ دل می‌شود.

آن صبحِ صادق و نورِ حقیقی را جستجو کن که به جان‌ها زندگی می‌بخشد و برای هزاران عاشقِ مست، مایه آرامش و امنیت است.

هر آتشی که (از عشق الهی) شعله‌ور شود، غم و اندیشه را می‌سوزاند و هر کجا که بذرِ این عشق کاشته شود، آن مکان به گلستانی زیبا تبدیل می‌گردد.

آن یاری که نیکوکار است و از هر آفتی نگهداری می‌کند و آن موجودِ ظریف و زیبارویی که به صد جانِ بی‌قیمت، ارزشمند است، در اختیار توست.

آن محبوبِ نیکو و شیرین‌سخن که همچون باده‌ای نشاط‌آور و رقص‌انگیز است و آن مستیِ خوش‌گوار، همان کسی است که وصالش همیشگی و جاودانه است.

اگر آن محبوبِ ازلی برای لحظه‌ای با نقشِ بی‌جانِ دیوارِ گرمابه هم‌نشین شود، همان دم آن نقش جان می‌گیرد و مانند من دست‌افشانی می‌کند.

از آن دلبر به دلِ آواره و سرگردان ما خبری می‌رسد؛ شبِ تاریکِ ما با ماهِ رخسار او به روشنی و کمال (قرآن) می‌رسد.

وقتی محبوب از بامِ بلندِ آسمانِ خود ناگهان برای ما چهره می‌نماید، تمامِ هوس‌ها و دلبستگی‌های سست و ضعیفِ ما در برابر آن عظمت، مانند نردبانی بی‌ارزش و ناپایدار جلوه می‌کند.

کسی که هم‌نشینِ صبر است، بر مرکبِ ماه و ابر سوار می‌شود (به مقام‌های رفیع می‌رسد)؛ هرگز باور مکن که آن ابرای تر و باران‌زا گدای ناودان‌های پست باشد.

اگر چشمِ ظاهری‌ات بپرد، آن را نشانه‌ی شادی دل بدان؛ اما اگر چشمِ باطن و دل بپرد، جای شگفتی است که چه نشانه‌ای در راه است.

بسیاری از پیرزنان که در چادر پنهانند، عمر و مالِ مردان را به یغما برده‌اند؛ تو به چادرِ ظاهری نگاه نکن، بلکه ببین چه چیزی در پشتِ آن چادر پنهان است (حقیقتِ باطن).

چه بسیار زیبایی‌ها و فتنه‌ها که زیر چادرِ کهنه پنهان است؛ همان‌طور که چه بسیار شمشیرهای برنده و گران‌بها که در غلاف‌های کهنه جای گرفته‌اند.

چه بسیار خیمه‌های سیاه و ساده‌ای که در درونش زیبارویی همچون ماه سکونت دارد؛ پس تو از پیریِ ظاهر اندوهگین مباش، وقتی که اقبال و بختِ تو جوان و پویاست.

صورتِ پیرِ تو می‌ریزد و از بین می‌رود و چهره‌ی بختِ بلندت متولد می‌شود؛ همان‌گونه که خورشیدِ جهان‌تاب از دلِ ابرهای تیره بیرون می‌آید.

کسی که در خواب می‌بیند با محبوبِ آسمانی در اوجِ گردون است، چه اهمیت دارد که این بدنِ خفته‌اش در میانِ کاهدان (مکان حقیر) باشد؟

خدا نکند که مرغِ جانِ انسان راضی شود در قفسی آهنین بماند؛ خدا نکند که سیمرغِ بلندپرواز در این آشیانه‌ی تنگِ دنیوی اسیر باشد.

دهانت را ببند و خاموش باش که تو سخنِ جاودان را در دل داری؛ این حرف‌ها را تنها با گوش و هوشی بگو که او نیز اهلِ جاودانگی و درکِ حقیقت باشد.