دیوان شمس - غزلیات

ساقی را می‌بینم که پیوسته با جامِ شرابِ معرفت در گردش است؛ او با زرِ ناب (تجلیات گران‌بها) بویی خوش و اثری شگرف بر آن کس که تن و جسمی لطیف و نقره‌گون دارد، می‌افکند.

دیگر دل، آن دلِ آرامِ پیشین نیست و جانم نیز از این بیقراری آسودگی ندارد، زیرا آن ماهِ تابان (محبوب)، گردِ خانه و کاشانه ما در گردش است.

هنگامی که محبوبِ ما خرمنِ هستیِ ما را فراهم آورد، قصدِ سوختن و فنای آن را داشت؛ او همانند کسی که جان‌های خام را می‌پزد و به کمال می‌رساند، بر گردِ نپختگان می‌گردد تا آنان را آماده کند.

دلِ بیچاره‌ام شیفته و شیدا شد و خرد از دست رفت و به جنون رسید؛ درست مانند پرنده‌ای که گردِ دام می‌گردد و دانه در دستِ صیاد است، من نیز اسیرِ تقدیرِ او هستم.

آن ماهِ تابان از گردش و حرکت فارغ است و مکان و راه برای او معنایی ندارد؛ بدان که این گردشِ او همانند گذرِ روزگار است که تنها برای رفعِ نیازهای ما انجام می‌گیرد.

آن پادشاهی که معدن‌ها و دریاها برای برکت یافتن از او زکات می‌خواهند، با این حال به کوی هر فردِ فقیر و ناتوانی می‌رود تا به او فضل و بخشش ارزانی کند.

از همه این احوال گذشتم؛ ای ساقی جامی به من بده که این عالمِ هستی بر مدارِ بخشش و انعامی که تو می‌کنی، در گردش است.

شبی به دلداری گفتی که شبِ هجرانِ تو را به روزِ وصال بدل می‌کنم؛ اکنون جانِ من همانند سنگِ آسیاب بر محورِ آن پیغام و وعده تو در گردش است.

با لطف و مهربانیِ خود، این سالک را مست کن و جامِ پیمانِ نخستین (الست) را به او بنوشان؛ او را از خود بیخود کن و راهیِ میخانه‌اش نما، چرا که او بدون تو هیچ آرام و قراری ندارد.

خمِ حقایق را بگشا و بدون حساب و کتاب، آن را به عاشق ببخش؛ او را از شرابِ حقیقت سیراب کن، چرا که دلِ من اکنون با خیال‌های بیهوده سیراب شده و تشنه حقیقت است.

از آن باده خوش‌بو به من بده و از مستحق بودن یا نبودنِ من مپرس؛ چرا که تو همچون آفتابی هستی که بی‌دریغ بر همگان می‌تابی.

اگر در نهان، راهزنی (نفسِ اماره) وجود دارد، تو که بینایِ اسراری، حلقش را ببر؛ این کار برای قهرمانِ قدرتمندی چون تو که همانند شمشیرِ صمصام بُرنده است، هیچ نقصی ندارد.

خواه گبر (ناباور) باشم و خواه شاکر (مؤمن)، تو آغاز و انجامِ همه چیز هستی؛ هرگاه تو از چشمِ دل پنهان شوی، شادی به غم و سرسام بدل می‌شود.

دلم از یادِ تو پر است و این همان چیزی است که تو می‌خواهی ای مولای من؛ پس حدیث و سخنِ کسی که در خواب است و در عالمِ رویاهای پریشان سخن می‌گوید، چه ارزشی دارد؟