دیوان شمس - غزلیات

ای دل، با کسی همراه شو که از اسرارِ نهان و حقیقتِ دل آگاه است. زیرِ سایه‌ی درختی پناه بگیر که میوه‌های تازه و معنوی دارد (به کسی روی بیاور که بهره‌ی معنویِ واقعی می‌بخشد).

در بازارِ عطاران (دنیا) مثل افراد بیکار به هر سو نرو؛ به دکانِ کسی برو که در دکانش شکر (حقیقت و کلامِ شیرین) وجود دارد.

اگر ترازوی تشخیص و بصیرت نداری، هر کسی می‌تواند تو را فریب دهد؛ چرا که ممکن است سکه‌ای مسی (قلب) را چنان بیاراید که تو تصور کنی طلا (زر) است.

کسی که تو را پشت در نگه می‌دارد و با حیله و فریب (طراری) سرگرمت می‌کند، به دنبالِ تو نیست. تو نباید منتظرِ چنین کسی پشت در بمانی، زیرا حقیقت و خانه‌ی اصلی، راهِ دیگری (دو در) دارد.

هر دیگی که می‌جوشد، لزوماً غذای خوبی درونش نیست؛ پس با دیدنِ هر شور و هیجانی، بلافاصله کاسه‌ات را به امیدِ گرفتنِ بهره جلو نبر، چرا که هر دیگی محتوای متفاوتی دارد.

هر نی‌شکری شیرین نیست و هر زیر و بمی در موسیقی یا کلام، لزوماً ارزشمند نیست. همچنین هر چشمی بینای حقیقت نیست و هر دریایی مروارید در دل ندارد.

ای بلبلِ خوش‌سخن، ناله‌ی مستانه سر بده؛ چرا که ناله‌ی واقعی و عاشقانه، حتی در میانِ سخت‌ترین صخره‌ها و سنگ‌های خارا نیز اثر می‌گذارد.

اگر نمی‌توانی از درگاهِ حقیقت عبور کنی، سرت را خم کن و تواضع پیشه کن؛ چرا که اگر رشته (نخ) از چشمه‌ی سوزن رد نمی‌شود، به این دلیل است که سرش گره دارد (منیت و تکبر دارد).

این دلِ بیدار، چراغِ راهِ توست؛ آن را زیرِ دامن (در پناهِ خود) حفظ کن. از این باد و هوای نفسانی دوری کن، چرا که این هواها، شور و شرّی به همراه دارند.

زمانی که از هوای نفس گذشتی، به سرچشمه‌ی اصلی رسیدی و همدمِ کسی شدی که در باطنش (جگر)، آبِ حیات و معرفت جاری است.

وقتی آبِ حیاتِ معرفت در وجودت جاری شد، شبیه درختی همیشه سرسبز می‌شوی که پیوسته میوه‌های تازه می‌دهد و در باطنِ خود، همواره در حالِ سیر و سلوک و سفرِ معنوی است.