دیوان شمس - غزلیات

هرگونه ستم، بی‌مهری و دوری که معشوق در حق عاشق روا می‌دارد، چنان عمیق و تأثیرگذار است که گویی نقشی ماندگار و ابدی بر روح و جانِ عاشق بر جای می‌گذارد.

آن یاری که مظهرِ آرامشِ مطلق است، اکنون در جایگاهِ داور و قاضی نشسته و از آن مقامِ بلند، با تو چنان ستیزه و داوری می‌کند که گویی بیگانه است.

به محض آنکه صفتِ الهی خاصی تجلی کند، چرخِ فلک مطیع و زمین دگرگون می‌شود؛ چنان‌که یک صفت می‌تواند خزانِ خشکیده را به بهاری سرسبز و پرطراوت مبدل سازد.

همان صفتِ الهی می‌تواند فرشته‌ای را به دیو و شیطان تبدیل کند، و در مقابل، تاریکیِ شبِ تنهایی مرا چنان دگرگون سازد که رقیبِ بهارِ پرگل و شکوفه شود.

عجیب است که انسانِ مستِ شراب را با همان شراب درمان می‌کنند؛ همچنان که شترِ سرکش و مستِ نفس را با نوشیدنِ دوباره، رام می‌کنند.

اهالیِ مجلسِ انس، به دلیلِ نوشیدنِ مدام از دستِ پیرِ میکده، به مقامِ بی‌خودی و خِردباختگی رسیده‌اند و زمان و دوریِ راه چنان گذشته است که دیگر کسی قادر به شمارشِ لحظات نیست.

آن عدم و نیستی که ریشه‌ی تمامیِ هستی‌ها بود، به ظهور رسید و آن خردِ منجمدی که همواره نگرانِ خماری و عواقبِ کار بود، مست و بی‌خیال شد.

لذت و شادیِ پاک و خالص، فرارسیده و چنان شور و حالی ایجاد کرده که گویی باران بر زمین می‌بارد؛ آن تازگی و طراوتی که غبارِ غم و کدورت را از چهره‌ی جان می‌شوید.

ای ساقیِ جان، نزدِ من بیا که دلم بدونِ حضورِ تو چنان مشوش و سرگشته است که تا جمالِ تو را نبیند، با هیچ‌کس و هیچ‌چیز آرام نمی‌گیرد.

هر جزء به سوی کلِ خود در حرکت است، همچنان که خار (دردِ دوری) به جایگاهِ گل (وصل) می‌رسد؛ این کشش و بی‌قراریِ خار را بنگر که چگونه دل را به طلبِ گل وا می‌دارد.

ای نوازنده‌ی جان، سازِ خود را بردار و نغمه‌ای شورانگیز بنواز، چرا که این دلِ مست، مدتی است که یادِ معشوق را در سر دارد.

این دلِ مست که یادِ نگار می‌کند، به دنبالِ رسیدن به اوست، جانِ خود را در راهش فدا می‌کند و چنان شیرِ دلیری در شکارِ این مقصود است.

معلوم نیست دیشب چه دیده یا چه جامِ شرابی نوشیده که از نخستین ساعاتِ بامداد، چنین ناله‌های پرسوز و گداز سر می‌دهد.

آن حقیقتِ ازلی، عهدِ «الست» را چنان بیان کرد که کلِ هستی در پاسخِ «بلی»، در چرخشی ابدی به رقص درآمدند.

تمامیِ موجوداتِ هستی را همانندِ چرخ‌وفلکی در حالِ چرخش بدان؛ جسم به سوی تباهی و چهارعنصرِ خود می‌رود و روح به سوی اسرارِ الهی پرواز می‌کند.

آن کس که بختِ بلند دارد، دورِ ساغرِ ساقی نصیبش می‌شود؛ او کسی است که دریایِ دستِ بخشنده‌ی ساقی را با دیدگانِ خود می‌بیند و در گردشِ این عشق، همراه می‌شود.

ای همراهِ من، در مسیرِ این راهِ پررمز و راز، به حقیقتِ ماه (معشوق) بنگر، اما لب فرو بند و سخن مگو، چرا که گفتار، حجاب و غباری بر رویِ این حقیقتِ پاک است.