دیوان شمس - غزلیات

این چه بانگ و دعوتی است که در نیمروز بلند شده است؟ این خواجه و ثروتمند دنیاپرست، عازم گور است. او که عمر را به بطالت گذراند، بسیار دیر به فکر خانه حقیقی (آخرت) افتاده است، در حالی که راه بسیار طولانی و دشواری در پیش دارد.

به جای پرستش بت‌های دنیوی، دوست حقیقی (خداوند) را برگزین، چرا که در غیر این صورت، عقرب و مار همنشین تو در گور خواهند بود و تو در حالی که در کفنی از ابریشم (به نشانه تجملات دنیوی) پیچیده شده‌ای، به سوی قبر می‌روی.

شراب‌خواری و خوش‌گذرانی‌های بیهوده او که گمان می‌کرد عیش و عشرت است، باعث شکستنِ کمرِ همت و نابودیِ روحش شد؛ اکنون او با حالتی که ناچار به صبر و تحملِ سختی‌های عالمِ پس از مرگ است، از دنیا می‌رود.

آنچنان در دنیا مغرور بود که هیچ‌کس جرأت نداشت در برابرش نفس بکشد، اما اکنون که به تنورِ مرگ و داوری الهی وارد شده، پخته و دگرگون می‌شود.

کسی که از راه پاکی و صفا دور بود، در مسیرِ وفاداری قدم برنداشت، و با یادِ خدا همراه نبود، طبیعتاً در حالی که مستِ غرور و خودبینی است از این دنیا می‌رود.

خوشا به حال کسی که در این دنیا بنده دین و آیین الهی شد، به چنان درجه‌ای از کمال رسید که موسیِ زمانِ خویش گشت و اکنون با اشتیاق به سوی کوه طور (مقامِ تجلی و دیدار حق) می‌رود.

چقدر لباس‌های فاخر دوخت و چه عمامه‌های بزرگی به سر بست (نماد تظاهر به زهد و جایگاه اجتماعی)؛ اما چون پوششِ حقیقت و تقوای الهی را نداشت، اکنون بی‌آبرو و عریان به سوی قیامت می‌رود.

هر کس از جنسِ روم (نور و معنویت) زاده شده باشد به سوی روم می‌رود و هر کس از جنسِ غور (تاریکی و دوری از اصل) باشد، به سوی همان مبدأ بازمی‌گردد.

آنکه از آتش (ماده اصلی ابلیس) زاده شده بود، سرانجام مانند ابلیس، آتش‌گونه شد و آنکه از نور زاده شده بود، به سوی همان منشأ نورانی بازمی‌گردد.

کسی که از تبارِ دیو و شرارت بود و دست به ستمگری گشوده بود، هرگز گمان مبر که به آغوشِ حوریان بهشتی و مقام قرب الهی راه یابد.

صاحبانِ معرفت و ذوق (بانمکان) به خوانِ پرنعمت الهی راه یافتند، اما آن دل‌های خام و بی‌بهره از عشق، به سرگردانی و شر و شورِ دنیوی گرفتار شدند.

طبلِ قدرت و سیاستِ الهی را بنگر که از ترس و هیبتِ آن، شیرِ درنده مانند گربه ضعیف می‌شود و بزرگان و امیران مانند مورچه‌ای حقیر به سوی مرگ می‌روند.

هرچند اسرارِ درونی خود را بر زبان نیاوری، اما آن حقیقتِ پنهان تو، مانند تصویرِ نیکان که در دلِ عارفان جای دارد، به سوی عالمِ معنا و حق تعالی (صدور) می‌رود.