دیوان شمس - غزلیات

ای فرزند، حسابگری و صرفه‌جویی را رها کن، چرا که این خصلت نشانۀ پستی و گدایی است؛ در شأنِ عاشقانِ حقیقی که از جان و مال گذشته‌اند، خویِ بخشندگی و صفاتِ الهی است.

سرانجام در ساحتِ عشقِ حقیقی، نه بخل باقی می‌ماند و نه حتی سخاوت (چرا که این‌ها همه مربوط به «من» هستند)؛ زیرا حتی در بخشش‌هایِ معمولی هم اغلب پاداش‌خواهی و منفعت‌طلبی پنهان است.

بخشندگیِ واقعی همچون حرکت در راه است و بخل ورزیدن مانند توقف در منزل‌گاه؛ حال که در کشتیِ نجاتِ (نوح) عشق قرار گرفته‌ای، دیگر جایِ ایستادن و درنگ کردن نیست، بلکه باید به سویِ مقصدِ اصلی شتافت.

ای که در جستجویِ حقیقت هستی، بدان که معجزۀ اصلی و قدرتِ کارساز در این عالم، همان عشق است که مانندِ عصایِ موسی، تمامِ بافته‌هایِ وهمی و ظاهریِ دنیا (جوهر و عرض) را در برابرِ خود به شکلِ فریب و سحرِ ناچیز درمی‌آورد.

پیش از آنکه در گردابِ جسم و تن غرق شوی، از این ساحت فرار کن؛ زیرا زندگیِ حقیقی و شادمانیِ پایدار، ورایِ ابعادِ شش‌گانۀ عالمِ مادی است.

مانند درختی که برگ‌هایِ خشک و تر را فرو می‌ریزد، تو نیز تعلقات و خوبی‌ها و بدی‌هایِ خیالی را از خود دور کن؛ وقتی از رنگ‌هایِ دویی (خوب و بد) رها شوی، به یگانگی و توحیدِ خالص می‌رسی.

ای سالک، وقتی به وادیِ حقیقت رسیدی، نپرس که چگونه است، زیرا آن ساحت ورایِ چون و چراست؛ تو که هنوز درونت پر از ترس و طمعِ (آهو) است، چگونه می‌توانی هم‌نشینِ شیرِ حقیقت شوی؟

سکوت کن، زیرا سخن گفتن نشانۀ فاصله و جدایی از اصل است؛ اگر سکوت نکنی، کلامت همانندِ جویدنِ نان، کاری عادی و مبتذل است، در حالی که حضور در ساحتِ حقیقت، جایِ کلام نیست.