دیوان شمس - غزلیات

وقت تنگ شد و خورشید در چاه افق غروب کرد. ای خوش‌اقبالان برخیزید، چرا که وقت طلوع ماهِ حقیقت و نور معنوی فرا رسیده است.

ای ساقی به سوی جامِ معرفت برو و ای پاسبانِ بیداری، بر بامِ جان آگاه باش. ای جانِ بی‌قرار که در جست‌وجوی آرامشی، به‌سوی آن یاری برو که تنها در خلوت و تنهایی (دور از هیاهو) طلب دیدار می‌شود.

آن اشکی که با گریستن، چشمانت را روشن کرد و آن صبری که خرمن وجودت را در راه عشق سوزاند؛ همگی نشان می‌دهند که آن عقلِ حساب‌گر که پیش از این راهنمای تو بود، در نیمه‌شبِ عشق، مسیر را گم کرده و سرگشته شده است.

ای جان‌هایی که باطنی نورانی دارید و شب را با دل‌های خود روشن می‌کنید، گویی سیاهیِ شب (هندو) فریاد می‌زند که آن معشوقِ زیبا (ترک) وارد خیمه و حریمِ جان شده است.

در بازی زندگی، اگر کسی بدون ذوق و عشق حرکت کند، مانند مهره‌ای بی‌ارزش (فرزین یا سرباز) است، اما در سایه رویِ مبارکِ معشوق، همان سربازِ کوچک به مقام شاهی می‌رسد.

در شب است که روح‌ها به هم می‌پیوندند و خواسته‌ها برآورده می‌شوند. هر کسی که به حقیقتِ شب آگاه شود، قلبش مانند روز روشن می‌گردد.

ای شب، مگر تو روزِ قیامت (حشر) هستی؟ یا شاید شبِ قدرِ مقدسی؟ و یا همچون درختِ موسی هستی که تجلی‌گاهِ نور خداوند شد؟

شب در حالِ درو کردنِ ماه (خرمن کردن) است، ای روز، بارِ خود را بر گاوِ آسمان مگذار. بنگر که چگونه راهِ کهکشان از خوشه‌های پرکاهِ ستاره پر شده است.

در چاهِ شب غافل مباش، بلکه دست به دلوِ آسمان بزن (از فرصت‌ها استفاده کن)؛ همان‌طور که یوسف آن دلو را گرفت و از چاهِ ذلت به جاه و مقام و عزت رسید.

در شبِ تیره، مانند پیامبر اسلام (مصطفی) حرکت کن و در جست‌وجوی صفا و پاکی باش، چرا که آن پادشاهِ عالم در معراجِ شبانه بود که به مقامی بی‌مانند و بی‌نظیر دست یافت.

جهان در شب خاموش شده است تا تو در جست‌وجوی حق چابک و هوشیار باشی، زیرا هیاهو و فریاد، آرامشِ خلوتگاهِ دل را برهم می‌زند.

ای شمس تبریزی! که تو از قیدِ تاریکیِ شب و روشنیِ روز (دنیای دوگانه) فراتری؛ تو نه شرقی هستی و نه غربی (تو فراتر از مکان و جهت هستی)، پس کلام را کوتاه می‌کنم.