دیوان شمس - غزلیات

زمانه به پایان رسید و خورشیدِ حقیقت غروب کرد؛ در این میان، خورشیدِ جانِ عاشقان به خلوتگاهِ قدسی خداوند راه یافت و در آنجا سکنی گزید.

حقیقتی در دلِ این تاریکیِ شب پنهان است؛ مانندِ زیبایی (ترک) که میان سیاهی‌لشکر (هندوان) پنهان باشد. پس در این شبِ تاریکِ نادانی، دلاوری کن و به سلوک بپرداز که آن محبوبِ زیبا در خیمه‌گاهِ این شب منتظر توست.

اگر حتی بوی اندکی از این نور و حقیقت به مشامت برسد، چنان مست می‌شوی که آتشِ شعف را به خوابِ غفلتِ خود می‌زنی و آن را نابود می‌کنی؛ چرا که در این مسیرِ شب‌روی و بندگی، ستاره‌ی اقبال (زهره) همراهِ ماه (محبوب) شده است.

ما از شب (ظلماتِ عالم) گریزانیم و به سرعت در حرکتیم، در حالی که نیروهای تاریکِ نفسانی (زنگیان) در تعقیب ما هستند؛ زیرا ما گنجِ معرفت را ربوده‌ایم و به همین دلیل پاسبانِ نفس آگاه شده و مانع ماست.

ما فنونِ عبور از شبِ تیره را آموخته‌ایم و صدها مانعِ نفسانی را از میان برداشته‌ایم. چهره‌های ما از نورِ این موفقیت همچون شمع می‌درخشد، چرا که سربازِ ناچیزِ وجودِ ما (بیذق)، به مقامِ پادشاهیِ معنوی (شاه) رسیده است.

چه بسیار شاد باد آن کسی که رخسارِ خود را به سوی آن جمالِ الهی برگرداند و چه شکوه و عظمتی دارد آن دلی که مشتاقِ آن محبوبِ خواستنی شد.

در راهِ عشق، چه کسی هست که آه و ناله‌ای نداشته باشد؟ (همه اهلِ دردند). اما پیروزی و کامروایی متعلق به کسی است که در دریایِ این آه و سوزِ دل، کاملاً غرق شده باشد.

وقتی کسی در دریایِ عشق غرق می‌شود، این دریا او را در آغوش می‌گیرد و بر سر می‌نهد (حامی او می‌شود)؛ درست مانندِ حضرت یوسف که از چاهِ ذلت به مقامِ پادشاهی و عزت رسید.

می‌گویند اصلِ وجودِ انسان از خاک است و دوباره به خاک تبدیل می‌شود؛ اما کسی که خاکِ درگاهِ محبوب شده است، چگونه ممکن است دوباره به خاکِ معمولی تبدیل شود؟ (او به بقا رسیده است).

کشت‌زارها تا زمانِ درو و برداشتِ محصول، همه یکسان به نظر می‌رسند؛ اما هنگامِ برداشت، نیمی از آن به مغزِ نغز و ارزشمند تبدیل می‌شود و نیمِ دیگر تنها پوشال و کاه است.