دیوان شمس - غزلیات

اگر جهان و امور جاری در آن، سراسر ناپایدار و همچون باد بی‌مقدار هستند، پس چرا قانونِ جزا و پاداش در این عالم چنین سخت، دقیق و غیرقابل‌انکار جریان دارد؟

به میراث و وجودِ حضرت محمد(ص) بنگر که چگونه پس از ششصد و پنجاه سال (اشاره به زمانه شاعر)، همچنان استوار و پابرجاست و بنیانی محکم دارد.

از «باد»ِ (پوچی و بی‌اعتباریِ) ابولهب و هم‌مسلکان او اثری پایدار نمی‌بینی؛ اگر هم نامی از آنان در تاریخ مانده، تنها برای یادآوری رسوایی و نکوهش اعمالشان است.

این‌گونه ثبات و ماندگاری که در دین و حقیقت دیده می‌شود، برازنده «باد» نیست؛ در جهانی که حتی حروف (قاف) کمتر از انسان‌ها به شمار می‌آیند، ثبات متعلق به چیزی فراتر از پوچی است.

آنچه دمِ عیسی (مسیح) و دعای عزیر (پیامبر بنی‌اسرائیل) را حیات‌بخش ساخت، صرفاً «باد» (دمِ معمولی) نبود؛ بلکه عنایت ازلی خداوند بود که در حقیقت همان نورِ مطلق است.

اگرچه سخنِ گفتنی مانند باد می‌گذرد و ناپایدار است، اما مفهوم و پیامِ حقِ آن ماندگار است؛ همان‌گونه که بادِ صبا می‌وزد و عبور می‌کند، اما چمنزار از طراوت آن شاداب می‌ماند.

جهان از بیمِ تغییرات و حوادثِ ناگهانی (بادِ تقدیر) همچون برگ می‌لرزد، غافل از آنکه در درون این تقدیرِ به ظاهر ناملموس، تیغی پولادین و برنده برای اجرای عدالت نهفته است.

کوهی بود (استعاره از انسانِ سرسخت) که جز بادِ بی‌حاصلی چیزی نشناخت؛ اما انسانِ آزاده، آن‌گونه که فرهاد در عشق ورزید، عمل نمی‌کند، چرا که او برتر از آن است که در بندِ چنین سختی‌هایی بماند.

حتی اگر فریادهای بلند سر دهم، تو از عمقِ درد و حالِ من آگاه نمی‌شوی، چرا که امواجِ خروشانِ فریادهای من در ژرفای دلم محبوس است و بیرون نمی‌آید.

اگر به دریای هستی بنگری و امواجِ سهمگین آن بر تو تازیانه زند، یقین پیدا می‌کنی که این پدیده صرفاً یک «باد»ِ توخالی نیست، بلکه ملک و سرزمینی است آباد و پرهیاهو (دارای حقیقت).