دیوان شمس - غزلیات

در برابر چنین معشوقی که همچون ماه زیبا و درخشان است، سرگشتگی و حیرت امری طبیعی و ناگزیر است؛ همان‌طور که برای پروانه، گرد شمع گشتن و سوختن در آتش، امری واجب و ضروری است.

کشاکش و درگیری با غمِ معشوق، گوش جان مرا دائم به خود مشغول کرده است و در هر لحظه، نوایِ موزونِ «تن‌تنان» (که کنایه از رقص و شور و حالِ عاشقانه‌ است) برای من لازم و همیشگی است.

اگرچه چشمان من (به واسطه گریه فراوان) پر از آب است، اما هنوز تشنه‌ام؛ چرا که مردمک چشمانم آرزوی افتادن در «چاه زنخدان» (گودی چانه) تو را دارد.

معشوقی که چون ماه کامل و بلندمرتبه است، هر رفتاری که داشته باشد بر او رواست، اما عاشقی که در درگاه اوست، باید به آراستگیِ اخلاقی و سیرت نیکو مجهز باشد.

ای نگار خوش‌چهره، طره‌ی گیسوی خود را به دست من بسپار؛ چرا که هر کس در این چاهِ (عشق) گرفتار شده باشد، نیازمند یاری و طنابی برای نجات است.

عشق، شهری زیبا و باشکوه است، پس این همه اغیار و نااهلان در این شهر چه می‌کنند؟ برای حفاظت از چنین شهرِ مقدسی، داشتن برج و بارو و دفاعِ محکم لازم است.

وقتی معشوق با غمزه (اشاره چشم) دزدانه نگاه می‌کند، مامورِ غمِ او بلافاصله در پیِ عاشق است؛ برای روشنیِ چشم (دیدنِ جمال)، نیاز به تماشایِ زیباییِ خالصِ ختن داری.

اگر به مقام روحانی و مسیحایی نرسیده‌ای و بدون خور و خواب نمی‌توانی زندگی کنی، پس باید سختی‌ها را بپذیری؛ چرا که کالبدِ بی‌جان و مرده‌یِ نفس، نیازمندِ کفن و دفن است.

وقتی جانِ انسان، همچون مریم، دردهای زایشی (دردهایِ معرفتی) را تحمل می‌کند و به خلوتگاهِ نخل و ریاض می‌رود، برای این جانِ رنج‌دیده، جایگاهی امن و وطنِ حقیقی لازم است.

توشه و هدیه‌یِ دلِ بارکش و رنجور، تنها دیدارِ یار است؛ همان‌طور که شتری که در راه مانده و بارِ سنگین دارد، در ایستگاهِ بین راه، نیاز به آب و استراحت دارد.

ای کانِ قند (منبعِ شیرینی و حقیقت)، لطف کن و راهِ دهانِ مرا ببند و مرا خاموش کن؛ چرا که شترِ سرمستِ (نفسِ پرشور)، نیازمندِ مهار و دهان‌بند است تا به بیراهه نرود.