دیوان شمس - غزلیات

اگر بدگویان و خرده‌گیران از هر سو طعنه بزنند و سرزنش کنند، بیهوده است؛ زیرا کسی که حقیقتاً دلباخته و عاشق شده است، هرگز از راه عشق باز نمی‌گردد.

ماه کارش نورافشانی است و سگ کارش پارس کردن؛ گناهِ ماه چیست که خاصیت سگ چنین است؟ (اشاره به اینکه عاشق کارش نورافشانی و کمال است و بدگوییِ دیگران از ذاتِ پستِ خودشان برمی‌آید، نه از نقصِ عاشق).

عاشق همچون کوه استوار است و با وزشِ بادی از جا کنده نمی‌شود؛ آنچه که با یک باد از میان می‌رود، آن گله‌ی پشه‌هاست که باد به آن‌ها راه نفوذ پیدا کرده است.

اگر قاعده و قانونی وجود دارد که عشق همیشه با ملامت و سرزنش همراه است، پس «کر بودنِ گوشِ عشق» (یعنی نشنیدنِ این سرزنش‌ها) نیز جزءِ ضروریِ همان قاعده است.

ویران کردنِ بنای دنیا و آخرت (دو کون) در مسیرِ عشق، در واقع نوعی آبادانیِ معنوی است. دل کندن از تمامِ منافعِ شخصی، خود بزرگ‌ترین منفعت در عشق است.

عیسی از آسمانِ چهارم بانگ برمی‌آورد که بیایید؛ دست و دهان خود را بشویید که هنگامِ ضیافتِ معنوی (مایده) فرا رسیده است.

در خرابه‌ی «نیستی» و فنا، محوِ یار شو؛ چرا که هر کجا دو نفرِ مست (دارای هویتِ جداگانه) حضور داشته باشند، ناچار دعوا و عربده به پا می‌شود (باید به یگانگی رسید).

اگر به درگاهِ دیو (نفس یا حاکم ظالم) بروی تا دادخواهی کنی، بیهوده است؛ داد و عدالت را فقط از خداوند بخواه، چرا که اینجا همه درنده و وحشی هستند.

پیامبر فرموده است که با زنان مشورت نکن؛ این نفسِ اماره‌ی ما (که فریب‌کار است) در حکمِ همان زن است، حتی اگر ظاهری زاهدانه داشته باشد.

آن‌قدر شرابِ عشق بنوش که از گفت‌وگو و هیاهو باز مانی؛ مگر تو عاشق نیستی؟ و مگر این مکان، میخانه‌ی عشق نیست؟ (که جای سکوت و تسلیم است).

اگر شعر و نثرت را به زیبایی و ارزشمندیِ سکه‌های طلایِ معروف (زرِ جعفری) بسازی، در آنجایی که معشوقِ حقیقی حضور دارد، این سخنان هم خرافاتی فاسد و بی‌ارزش است.