دیوان شمس - غزلیات

عاشقانِ حقیقی، خود را در جست‌وجوی معشوق نمی‌بینند؛ زیرا معشوق چنان در همه‌چیز جاری و ساری است که عملاً جست‌وجوگری جز او در عالم وجود ندارد و خودِ عاشق نیز پرتوی از اوست.

این دنیا و آن دنیا، هر دو از یک گوهر و حقیقتِ واحد سرچشمه می‌گیرند و تفاوتی ماهوی با یکدیگر ندارند؛ بنابراین در پیشگاهِ حقیقتِ یگانه، عناوینِ قراردادی مانند کفر و دین و آیین، بی‌معناست.

ای که کلام و نَفَسِ تو همچون نفسِ حضرت مسیح، حیات‌بخش و شفابخش است، دم از دوری و جدایی نزن. من مرید و غلامِ کسی هستم که در بندِ فاصله‌ها و دغدغه‌های دوراندیشانه‌ی دنیوی نیست.

اگر از گذشته و عقب‌گرد سخن بگویی، آن نیز بیهوده است؛ و اگر از آینده و پیش‌رو حرف بزنی، حقیقت آن نیز پوچ است. در سلوکِ عرفانی، نه عقب رفتن معنا دارد و نه پیش رفتن؛ چرا که حقیقت، در همین لحظه‌ی اکنون نهفته است.

دستِ همت بگشا و خویشتنِ خود را دریاب. مرهم و دارویِ زخمِ رنج و دوریِ تو، جز در درونِ خودِ تو و در اصلِ خویشتنِ تو پیدا نمی‌شود.

تمامِ خوبی‌ها و بدی‌های عالم، اجزایی از حقیقتِ درویش (انسانِ واصل) هستند. هرکس که به این مقام نرسد و همه چیز را بخشی از حقیقتِ واحد نبیند، درویشِ حقیقی نیست.

هرکس که از جایگاهِ مادی و تعلقاتِ ظاهری رها شود، جایگاهِ حقیقی‌اش در ساحتِ 'دل' است. 'دل'، وسیع‌ترین و برترین جایگاه در جهان هستی است که هیچ‌کجایِ دیگر با آن برابری نمی‌کند.