دیوان شمس - غزلیات

عاشقی و در عین حال رها بودن از قیدِ نفس و دل‌بستگی‌هایِ دنیوی (بی‌دلی)، رازهای نهفته‌یِ وجودِ ماست. تمامِ کنش‌هایِ ما در حقیقت ظهورِ اراده‌یِ اوست، زیرا او یار و همراهِ ماست.

دورانِ کسانی که کالاهایِ فکریِ کهنه و باورهایِ قدیمی را می‌فروشند به پایان رسیده است؛ ما عرضه‌کننده‌یِ مفاهیمِ نو و معنویتِ تازه‌ایم و این میدانِ سخن، بازارِ ماست.

حتی بهاری که جهان را دوباره زنده و سرسبز می‌کند، در برابرِ جانِ ما، که خود گلزاری از معانی است، ناچیز و غم‌زده به نظر می‌رسد.

اگر عقلِ جزئی‌نگر بخواهد پادشاهی و فرمانرواییِ وجودِ ما را به دست بگیرد، ما آن را همچون دزدی که دستاوردِ روحانیِ ما را به یغما می‌برد، به دار مجازات می‌آویزیم.

کسی که دیگران او را همچون افلاطون (نماد حکمت) و جالینوس (نماد طبابت) می‌ستایند، در دیدگاهِ عرفانیِ ما، دچارِ بیماریِ خودبینی و فنایِ ناخواسته است.

اساطیرِ کیهانی مانند گاو و ماهی و ثریا که نگهبانانِ زمین و آسمان‌اند، در پیشگاهِ همتِ بلندِ ما ناچیزند و حتی گردشِ شیرِ آسمانی نیز در خدمتِ مقاصدِ روحانیِ ماست.

هر چه در آغازِ راه برایمان زهر و تلخ می‌نمود، اکنون پادزهرِ جانمان شده و هر آنچه در گذشته غم‌انگیز بود، اکنون مایه‌یِ تسلی و غمخواریِ ماست.

هر کسی که ادعایِ شیرگیری و شجاعتِ معنوی می‌کند، در واقع در حالِ فریب دادنِ خویش است؛ زیرا آن شیری که او شکار می‌کند در قیاس با شیرِ حقیقتِ ما، کفتاری بیش نیست.

ما از خود و خویشاوندانمان دست شسته‌ایم؛ چرا که هر چه را پیش از این متعلق به خود می‌پنداشتیم، اکنون برایمان بیگانه و نامحرم است.

خودپرستی و منیّت حالتی بسیار ناخجسته است؛ زیرا در آن حال، ایمانِ ظاهریِ ما، عینِ انکارِ حقیقتِ واقعی است.

هر غزلی که بدونِ دخالتِ نفسِ من سروده شود، زیبا و دلنشین است، زیرا این نغمه‌ سرایی، نیازی به ابزارِ موسیقی یا تکلفِ عقلانیِ من ندارد.

شمس تبریزی با پرتوِ جلالِ الهی که در وجودش متجلی است، در هر دو جهانِ دنیا و آخرت، دلیلِ ایمان و اقرارِ ما به حق است.