دیوان شمس - غزلیات

بر اساس آیه ۲۱ سوره انسان، خداوند بندگانِ نیکوکار را از شرابِ طهورِ خویش سیراب می‌کند. در اینجا شاعر می‌گوید تمامِ هستی، از هفت آسمان، حواسِ پنج‌گانه و چهار عنصرِ طبیعت، همگی از تماشایِ جمالِ بی‌پایانِ خداوند مست و بی‌خود گشته‌اند.

این شور و حالِ معنوی چنان بزرگ است که گویی رستاخیزِ عشق در عالم ظاهر شده است؛ همه ظروفِ معنوی و وجودیِ عالم، از حوضِ کوثر گرفته تا کوچک‌ترین ظرف‌ها، از شرابِ معرفتِ الهی لبریز و مست شده‌اند.

جسمِ انسان در این دنیا مانند سایه‌ای ضعیف و بی‌اثر بر زمین افتاده است، اما روحِ پاکِ عاشقان در بهشتِ عشق، که در آن نهرهایِ معرفت جاری است، در کمالِ مستی و وجد به سر می‌برد.

هرگاه تجلیِ جمالِ خداوند فزونی می‌یابد، مشاهده کن که چگونه تمامِ ذراتِ هستی، همچون حضرتِ موسی در کوه طور که با دیدنِ تجلیِ حق مدهوش شد، از عشق مست و بی‌قرار می‌شوند.

هم از تقاضاها و نیازهایِ عاشقانِ مست و هم از پاسخِ الهی که همان «لن ترانی» (مرا نخواهی دید) است، پیامبرِ برگزیده (احمد مختار) در مقامِ شفاعت، از شوقِ وصال و شکوهِ عشق، سراپا مست و بی‌تاب گشته است.

خداوند سر و حقیقتِ وجود است و ما همچون دستاری بر گردِ او پیچیده‌ایم. وقتی حقیقتِ اصلی (سر) از شرابِ عشق مست باشد، فرع و نمودِ آن (دستار) نیز ناگزیر مست و خرامان خواهد بود.

ای یوسفِ مصری (ای زیباییِ مطلق و محبوبِ حقیقی)، نقاب از چهره بردار و به مصرِ هستی نگاه کن؛ ببین که چگونه این شهرِ آشوب‌زده، همگی از دیدنِ زیباییِ تو سرمست و سرگردان شده‌اند.

ای برادر، اگر این حقیقت را برایت بازگو کنم، از این شگفتی خیره خواهی ماند؛ نه تنها انسان‌ها، بلکه عرش، کرسی و تمامیِ آسمان‌ها نیز درگیرِ این شور و مستیِ وجودی‌اند.

وقتی شمسِ تبریزی طلوع کرد و در قلبِ من بزمی از عشق برپا ساخت، تمامِ وجودِ من، حتی در و دیوارِ درونم، از شرابِ این عشقِ بیکران مست و سرشار شد.