دیوان شمس - غزلیات

اگر آن جانِ شادمان که غرق در نشاط است، این گلستانِ هستی و جلوه‌هایِ زیبایِ آن را نمی‌دید، پس شادی چه معنایی داشت؟ اگر لطف و عنایتِ او نبود، اصلاً اساسی برایِ عیش و خوشی وجود نداشت.

اگر عالمِ آغازینِ هستی (خرابات ازل) از درخششِ رویِ او لبریز نمی‌شد، پس معنایِ آبادانیِ هزاران صومعه و مکانِ عبادت در لحظاتِ محوِ شدنِ جان و فنایِ خویشتن چیست؟

اگر جانِ ما و عشقِ او از یک ریشه و یک اصلِ واحد سرچشمه نگرفته‌اند، پس این که جانِ والایِ ما با عشقِ او چنین هم‌زاد و همراه گشته، از کجاست؟

اگر پرتوهایِ رخسارِ او نبود که معیارِ زیبایی را تعیین کند، پس این همه شور و غوغا که در دیوانِ عاشقان به پا است، از چه جهت است و معنایِ این بیدادِ عاشقانه چیست؟

اگر ساکنانِ این عالمِ خاکی (آب و گل) واقعاً با عشقِ ما محرم و آشنا بودند، پس این همه هیاهو، فریاد و غوغایِ درونی که در عمقِ قلبِ ما برپاست، نشانه چیست؟

اگر کسی که چهره‌اش چون آتش است، جانِ پنهانِ ما را به آتشِ عشق نمی‌سوزاند، پس چرا عقل و ذهنِ عاشقان چنین پر از التهاب، سرگشتگی و شورِ دیوانه‌وار است؟

اگر جان‌ها در عالمِ بی‌مکان (لامکان) به رنگِ آتشِ عشق در نمی‌آمدند، پس این صدها هزار مشعل و نوری که در شبِ تولدِ روحانیِ ما می‌درخشد، چیست؟

اگر فدا کردنِ جان در راهِ او، کاری پسندیده نباشد، پس آن لطفِ نقدِ الهی و وعده‌هایِ نیکویی که به عاشقان داده شده، به چه معناست؟

اگر شمسِ تبریزی پادشاه و راهبرِ جان‌هایِ عاشقان نیست، پس صدها هزار جانِ پاک و مقدس که هر لحظه تسلیمِ امرِ او می‌شوند و از او پیروی می‌کنند، به چه دلیل است؟