دیوان شمس - غزلیات

اگر طاقت و تواناییِ درکِ مستقیمِ حقیقت را نداری، لااقل چشمانت را بگشا و در صفات و نشانه‌های الهی در جهان بنگر؛ و اگر نمی‌توانی ذاتِ خداوند را که فراتر از جهت و مکان است ببینی، در موجودات و جهاتِ گوناگونِ جهان به دنبالِ نورِ او باش.

در زیرِ این سقفِ لاجوردیِ آسمان، به فرشتگان و جان‌های نورانی بنگر که پاک‌دامن، باایمان، فرمان‌بردار و توبه‌کار هستند.

هر یک از این جان‌های نورانی، با ناز و دلبری رفتار می‌کنند، عاشق‌نوازند، همچون چراغی مسیر را روشن می‌کنند و نویدبخشِ رهایی و رستگاری‌اند.

همه در عینِ سکوت و کم‌گویی، نکته‌سنج و عمیق هستند؛ هر کدام سرشار از شیرینی و منبعِ اصلیِ فیض و لطفِ الهی‌اند.

جانِ فرسوده و آلوده به دلبستگی‌های دنیوی را رها کن و جانِ تازه و معنوی را برگیر؛ در وادیِ فقرِ الی‌الله گام بردار و از این بزرگان، زکاتِ دانش و معرفت طلب کن.

از معرفتِ این جان‌های مریم‌گونه (که آبستنِ کلمه حق‌اند) تغذیه کن تا همچون عیسی از قیدِ نسب و تعلقاتِ جسمانی آزاد شوی و به تولدی دوباره دست یابی.

شب و روز را همچون دو اسیر به زنجیرِ اراده‌ی خود بکش، چرا که تو چنان به مقامِ قرب رسیده‌ای که هر روزت عید و هر شبت دارای براتِ آزادی و رحمت است.

هنگامی که پادشاهِ هستی (خداوند) تجلی کرد، عقلِ جزئیِ بشر در برابرِ این عظمت مبهوت و مات شد و جانِ آدمی در میانه‌ی شکست و پیروزیِ عرفانی حیران ماند.

عاشقان را در حالِ شور و مستی، دیوانه و نادان مپندار؛ چرا که استقامتِ درونیِ آن‌ها از کوه جودی نیز عظیم‌تر و پایدارتر است.

عشق، اساس و ریشه‌ی همه‌ی فعالیت‌ها و کارهاست؛ اما کسی که این حقیقتِ پنهان را نبیند، در دامِ سخنانِ بیهوده و پوچ گرفتار می‌شود.

من سکوت اختیار کردم، زیرا گوینده‌ای برتر از خود را یافتم؛ در برابرِ او آرزوی مرگ می‌کنم تا به یارانِ حقیقت بگویم که مرا بکشید (فنا کنید).

وقتی شمس تبریزی لب به سخن می‌گشاید، این کلامِ شیرین چنان حیاتی دارد که حتی استخوان‌های پوسیده و مردگانِ غفلت نیز به رقص و شور می‌آیند.

بسیار سخن مگو و خاموش باش، پس از این دیگر به حرف زدن بسنده نکن و اهلِ عمل باش؛ تا کی می‌خواهی فقط با وزن و آهنگِ شعر (فاعلاتن) سرگرم باشی؟