دیوان شمس - غزلیات

اگرچه حال و هوایِ درونیِ عاشقان با دنیایِ مادی متفاوت است و جهانی دیگر دارند، اما عشقِ به این دلبری که ما داریم، شور و زندگیِ خاص و منحصربه‌فردی در خود دارد که با هیچ عشقِ دیگری قابل‌قیاس نیست.

کسانی که نورِ معرفت در سینه دارند، از بسیاریِ امورِ پنهان و غیبی آگاه‌اند، اما سینه آن کسانی که عاشقِ واقعیِ او هستند، نوعی از غیب‌دانی و بصیرت را داراست که با داناییِ سایرِ روشن‌ضمیران تفاوت دارد.

بسیاری از زبان‌هایِ حکیمانه و استدلال‌هایِ فلسفی که مشتاقِ فهمِ اسرارِ او بودند، در برابرِ عظمتِ او به سکوت واداشته شدند و گوش گشتند، چرا که اسرارِ او مترجم و زبانی دیگر می‌طلبد که از جنسِ منطقِ بشری نیست.

در عمقِ جانِ انسان، زمینی ارزشمند و درخشان (همچون نقره) به دلیلِ لطفِ او وجود دارد، اما باید بدانی که برای آن حقیقتِ بزرگ، آسمانی دیگر و جایگاهی رفیع‌تر وجود دارد که گنجایشِ آن نور را داشته باشد.

عقل و عشق و شناخت، همگی پله‌هایی هستند که آدمی را به بامِ حقیقت می‌رسانند، اما حقیقتِ مطلق، نردبانِ دیگری برایِ خود دارد که از جنسِ فضل و جذبِ الهی است، نه کوشش‌هایِ بشری.

سالکانِ شب‌زنده‌دار از مرزِ عقل و پاسبانیِ آن عبور می‌کنند تا به مقصد برسند، اما جانِ عاشق، پاسبان و محافظِ دیگری دارد که از آن سویِ عقل محافظت می‌شود.

دلبرانی که راهِ معنا را می‌شناختند، با دلی عاجز و ناتوان در پیِ رسیدن بودند تا اینکه ندایی (وحی‌گونه) به آن‌ها رسید که دل، دل‌ربا و صاحب‌اختیارِ دیگری دارد.

ای زبان‌هایی که بی‌پروا از دلی که ربوده شده است سخن می‌گویید، خاموش باشید؛ زیرا او صاحبِ رازی است که هم‌زبان و هم‌سخنی دیگر می‌طلبد که با زبانِ معمولِ شما متفاوت است.

شمس تبریزی همچون کانونِ جمع‌شدنِ نورها و شمعی است که دیگران (عارفان) همچون پروانه به گردِ او جمع شده‌اند؛ زیرا او در عمقِ دلش، نگاهی و شهودی متفاوت به حقیقت دارد.