دیوان شمس - غزلیات

وای بر فریبکارانی که چهره‌ی زشتِ خود را پشتِ نقابِ زیبایی پنهان کرده‌اند؛ آنان در ظاهر همچون ماه می‌درخشند و چشم‌نوازند، اما در باطن، پوچ و بی‌ارزش همچون کاه هستند.

این افراد در درون، خویِ دجال‌صفت و زیان‌کار دارند اما در بیرون، چهره‌ای قدسی و عارفانه به خود گرفته‌اند؛ در ضمیر و نیتِ درونی‌شان دزدی و خیانت نهفته است، اما در کلام و خطابِ خود، سخنانی چون پادشاهانِ عادل بر زبان می‌رانند.

به ظاهرِ فریبنده (چادر یا نقاب) دل نبند و بی‌گدار به آبِ گل‌آلودِ دنیای مادی نزن؛ مراقب باش که مانند الاغ در گل و لایِ تمایلاتِ دنیوی گرفتار نشوی و از مسیرِ کمال باز نمانی.

وقتی به حیوانی نان می‌دهی، ابتدا آن را بو می‌کند و بعد می‌خورد؛ تو که انسان هستی، چرا برای رسیدن به رزق و نانِ دنیا این‌قدر شتاب و بی‌تابی می‌کنی؟ تو که سگ نیستی، پس چرا رفتاری حریصانه همچون او داری؟ تو باید صفاتِ شیر (بزرگ‌منشی) داشته باشی.

هر جسد و موجودِ بی‌روحی را می‌بینی، تصور می‌کنی که جانِ حقیقی است و به آن دل می‌بندی؛ اما جان کجاست؟ و این رنگ و لعابِ ظاهری از کجا حقیقت می‌آفریند؟ به دنبالِ جانِ واقعی باش و آن را پیدا کن.

تو خود، عینِ پرسش و نیاز هستی و آن دلبر (خداوند)، پاسخِ تمامِ نیازهای توست؛ هنگامی که پاسخِ حقیقیِ الهی فرا رسد، وجودِ تو که «سوال» و «طلب» بود، در آن «پاسخ» محو و ناپدید می‌شود.

به واسطه‌ی خطابِ الهی، هستیِ تو که همچون آبِ ناچیز بود، به شرابِ گران‌بها بدل شد و با نوشیدنِ شرابِ عشقِ او، وجودِ تو (که «هست» بود) مانندِ قطره‌ای آب در شرابِ حقیقتِ او ناپدید شد.

او (معشوق) به خاطرِ زیبایی و جایگاهش، با ناز و تکبر همچون آتش می‌درخشد و سر برافراشته است و تو از شرمساریِ گناه و نقصِ خود، در برابرِ کمالِ او همچون خطایی که در برابرِ حقیقتی سرفکنده است، سر به زیر داری.

اگر خزانِ حوادث و مشکلات، باغِ زندگیِ تو را غارت کرد و بی‌برگ و نوا ساخت، نگران نباش؛ چرا که عدالت و فیضِ سلطانِ وجود همچون بهار از راه می‌رسد تا درهای رحمت را به روی تو بگشاید.

برگ‌های درختان همچون نامه‌هایی هستند که با خطِ سبز بر آن‌ها نوشته شده است؛ برای خواندن و درکِ این آیات و نشانه‌ها، به دنبالِ تفسیر از «ام‌الکتاب» (منبع اصلی دانش الهی) باش.