دیوان شمس - غزلیات

مولوی

غزل شمارهٔ ۲۸۴

مولوی
اخی رایت جمالا سبا القلوب سبا و هل اتیک حدیث جلا العقول جلا
الست من یتمنی الخلود فی طرب الا انتبه و تیقظ فقد اتاک اتی
یقر عینک بدر و فی جبینته سعاده و مرام و عزه و سنا
و سکره لفوادی من شمائله کانها ملات کاسنا و اسقانا
عجائب ظهرت بین صفو غرته تلالات لسناه بمهجتی و صفا

مفهوم و تفسیر

هوش مصنوعی

مفهوم و پیام کلی

این ابیات در ستایش و وصفِ جمال و کمالِ محبوبی است که فراتر از توصیف‌های معمولِ دنیوی است. شاعر با زبانی عرفانی و ستایش‌آمیز، مخاطب را به بیداری و درکِ این نورِ حقیقت فرامی‌خواند و از مستیِ حاصل از مشاهده‌ی صفاتِ این محبوب سخن می‌گوید.

فضا، فضای تجلیِ جمالِ کمال‌یافته‌ای است که عقل و جان را صیقل می‌دهد و آدمی را به عالمِ معنا سوق می‌دهد.

معنی و تفسیر

اخی رایت جمالا سبا القلوب سبا و هل اتیک حدیث جلا العقول جلا

ای برادر! زیباییِ خیره‌کننده‌ای دیدم که جان و دلِ مشتاقان را ربود و به اسارت گرفت. آیا آن حکایتِ جان‌افزا به گوشت رسیده که عقل‌ها را صیقل می‌دهد و تیرگی‌ها را از ساحتِ خرد می‌زداید؟

نکته ادبی: استفاده از تکرار فعل (سبا... سبا) برای تأکید بر شدتِ تأثیرگذاری جمالِ محبوب بر قلب‌ها.

الست من یتمنی الخلود فی طرب الا انتبه و تیقظ فقد اتاک اتی

مگر تو همان نیستی که آرزوی جاودانگی و نشاطِ ابدی در سر داری؟ پس برخیز، آگاه باش و چشمِ دل بگشا، که آن‌کس که باید می‌آمد، اکنون به سویت آمده است.

نکته ادبی: استفاده از افعالِ امر (انتبه و تیقظ) برای القایِ حسِ ضرورتِ بیداریِ معنوی.

یقر عینک بدر و فی جبینته سعاده و مرام و عزه و سنا

دیدنِ سیمای آن ماهِ تمام، چشمِ تو را روشن می‌کند؛ چرا که بر جبینش نشانه‌های سعادت، مقصدِ عالی، عزتِ بی‌پایان و نوری درخشان آشکار است.

نکته ادبی: تشبیه محبوب به «بدر» (ماه کامل) در ادبیات کلاسیک، استعاره‌ای از کمالِ زیبایی و درخشش است.

و سکره لفوادی من شمائله کانها ملات کاسنا و اسقانا

ویژگی‌های اخلاقی و رفتاریِ او چنان در جانم اثر کرده که گویی مستیِ ناشی از آن، جامِ جانِ ما را لبریز کرده و ما را از شرابِ حضورش سیراب ساخته است.

نکته ادبی: استفاده از نمادهای شراب و جام برای توصیفِ تجربه‌ی شورانگیزِ روحانی و لذتِ معنوی.

عجائب ظهرت بین صفو غرته تلالات لسناه بمهجتی و صفا

شگفتی‌هایی از ساحتِ پاک و جبینِ درخشانِ او پدیدار گشته که نورِ آن بر جانم تابیده و درونِ مرا از هر غباری پاک و صاف گردانیده است.

نکته ادبی: واژه «صفا» هم به معنایِ پاکیِ ظاهری و هم به معنایِ خلوصِ باطنی و قلبی است.

آرایه‌های ادبی

تشبیه بدر

تشبیه محبوب به ماه کامل برای نشان دادن اوج زیبایی و درخشندگی چهره او.

جناس و تکرار سبا... سبا

تکرار واژه برای تأکید بر قدرتِ جاذبه و ربایشِ جمالِ محبوب بر قلب‌ها.

نمادگرایی کاسنا و اسقانا

بهره‌گیری از نمادهایِ شراب و میخانه برای بیانِ مستیِ عرفانی و غرق‌شدن در لذتِ شهود.