دیوان شمس - غزلیات

محبوبِ ما، کسی است که دل ما را ربوده و آگاه به رازهای نهانِ ماست. چهره‌اش همچون یوسف، مظهرِ زیبایی است و حضورش به زندگی و دنیایِ ما اعتبار و ارزش می‌بخشد.

آن محبوبی که در گذشته (پار) با ما بود، اکنون در این لحظه (امسال) نیز عاشقانه به سویمان آمده است. ما از نظر معنوی تهیدست هستیم و تو تنها سرمایه و ثروتِ ارزشمندِ ما هستی.

ما در مسیرِ سلوک تنبل و درمانده‌ایم، اما تو خود حج و پیکارِ ما (عبادت و تلاش ما) هستی. ما در غفلتِ خواب هستیم و تو آن دولت و اقبالِ بیداری‌بخشِ مایی.

ما زخمی‌شدگانِ راهِ عشقیم و تو درمانِ دردِ ما هستی. ما ویرانه‌هایی بیش نیستیم و تویی که با بخشندگی و لطفت، وجودِ ما را چون معماری استادانه بازسازی می‌کنی.

دیشب به عشق (به عنوانِ مقامی والا) گفتم: ای پادشاهِ زیرکِ ما، از من رو برنگردان و انکار مکن؛ تویی که با جذبه‌ات، آبرو و دلم را ربوده‌ای.

عشق در پاسخ به من گفت: این کارها و کشش‌ها، همه از جانبِ توست؛ همان‌طور که کوهستان هرچه در آن فریاد بزنی، همان را به سوی تو بازمی‌گرداند (پاسخ می‌گیرد).

به او گفتم: خودِ ما کوه هستیم و این صدا، گفتارِ ماست (یعنی ما مسئولِ اعمالِ خویشیم). اما او در پاسخ گفت: مگر کوه در برابرِ صدا اختیار دارد؟ (یعنی تو در برابرِ اراده‌ی ما اختیاری نداری و ای کسی که صاحبِ اختیارِ منی).

گفت: اول گوشِ جان بسپار و بخشی از اسرارِ مرا بشنو؛ آیا هر مرکبِ لاغر و ضعیفی می‌تواند بارِ سنگینِ عشقِ ما را تحمل کند؟

به او گفتم: زحمتِ گزارش دادنِ احوالِ مرا از دوشم بردار؛ بگذار بلبلِ جانم، حتی از غم و اندوهِ مرغِ بوتیمار هم، مستی و شورِ خود را پیدا کند.

هستیِ تو مایه‌ی افتخارِ ماست و وجودِ ما مایه‌ی ننگِ ماست. پیامبر (احمد) و صدیق (ابوبکر) را در دلِ ما که همچون غار (ثور) است، مشاهده کن.

کسی که مستِ دردهایِ ماست، هر شرابی را نمی‌نوشد؛ مرغِ خوش‌خوانِ ما تنها از دستِ پادشاه است که دانه می‌خورد.

هنگامی که قالبِ بی‌جان و تنِ ما در گور بخوابد، طوطیِ جانِ ما که پرواز‌کنان است، از این قفسِ تن رها خواهد شد.

مرغِ زیرکِ ما، خود جایگاهش را به خوبی می‌شناسد. پس از آنکه ما از این جهان برویم، تو آثار و نشانه‌های ما را در زمین خواهی یافت.

اگر در گلزار باشم اما تو نباشی، آنجا برای من چون خارستان است؛ و اگر در زندان باشم و تو با من باشی، آنجا برایم گلستان می‌شود.

اگر در میانِ آتش باشم و تو با من باشی، آن آتش برایم نور و روشنی است؛ اما اگر در بهشت باشم و تو نباشی، بهشت برای من به آتش تبدیل می‌شود.

به لطفِ تو بود که کلاغ و سارِ ما (وجودِ سیاه و پستِ ما) به بازِ سپید (شکارچیِ بزرگ و بلندپرواز) تبدیل شد. دیگر بس کن و سخن مگو، چرا که این تمامِ کلام و حقیقتِ ما بود.