دیوان شمس - غزلیات

اگر خواهان پیوندی حقیقی و پایدار با کسی هستی، چه در زمان صلح و دوستی و چه در کشاکش جنگ و سختی، باید آن فرد روح و باطنی پیراسته و بسیار پاک داشته باشد.

وقتی جان آدمی در برابرِ ناملایمات و دوستی‌ها دچار دگرگونی و تزلزل می‌شود، این خود نشانه‌ای است که آن روح واحد نیست و دچار دوگانگی و جدایی از حقیقت شده است.

هنگامی که دل، مشتاق صلح و آرامش است، همچون عروسی با آغوش باز به استقبال آن می‌رود و صحبت و معاشرت با یارِ صلح‌جو را همچون شب زفاف گرامی می‌دارد.

اما زمانی که میلِ شهوانی و کشش نفسانی بر وجود چیره می‌شود، گویی این کشش نیز به سمت دامادی جذاب و دلرباست؛ یعنی نفس، زیبایی‌های ظاهری و دنیوی را هم‌تراز با آن داماد می‌بیند.

امتزاج و پیوند جان‌ها به شیوه‌های گوناگون رخ می‌دهد؛ از طریق نگاه‌ها، گفت‌وگوها، تعریف کردن داستان‌ها و حتی از طریق در هم تنیده شدن فکرها و اندیشه‌ها.

همان‌طور که این پیوند و نزدیکی در رفتارهای ظاهری مانند رکوع، دست دادن، در آغوش گرفتن، بوسیدن، ستایش کردن و دعا کردن آشکار است.

این آمیختگی‌ها بر حسبِ شدت و ضعفِ میل، یا به دلیل کراهت و بیزاری، و یا ناشی از ترس و شرم، با هم تفاوت دارند و یکسان نیستند.

آن رکوعِ با آرامش و آن ستایش‌های نرم و ملایم نیز، هم از نظر معنایی دارای درجات مختلف هستند و هم در شکل و صورتِ عبادت، برتر و گزیده‌تر محسوب می‌شوند.

اما تمام این پیوندها و رفتارهای انسانی وقتی در برابرِ انسانِ کامل قرار می‌گیری، رنگ می‌بازند و بازیچه‌ای بیش نیستند؛ همان کسی که آسمان به او سجده می‌کند و عرش الهی به او خوش‌آمد می‌گوید.

آن وجودِ شریف و لطیف، یعنی شمس‌الدین که پرورش‌دهنده جانِ بندگان است، همو که شما را از این خیال‌های بی‌اعتبار و ناپایدار دنیوی نجات می‌دهد.

تا کی می‌خواهی میان ترس و امید برای چیزهای ناچیز و غیرحقیقی (عدم) سرگردان باشی؟ تمام این دگرگونی‌های حالِ تو، اثرِ قهر و خشم الهی است تا زمانی که به رضایت و آرامش او برسی.

حقیقتِ هستی، همان ذاتِ خداوند است؛ چون تو از او روی گرداندی، ناچار هستی در عالم نیستی (دنیا) با قید و بندهای هوا و هوس سر کنی.

گاهی جانت مشغول تسبیحِ هوا و هوس است، گاهی درگیرِ خیال‌پردازی، گاهی سرگرمِ سخن‌گفتن و گاهی به دنبال دیدار و ملاقاتِ ظاهری است.

گاهی این خیال‌پردازی‌ها خوشایند است (مانند خواب‌های لذت‌بخش) و گاهی خیالاتی زشت و ناخوشایند است که همچون کابوس و خواب‌های پریشان عمل می‌کند.

و تازه آن خیالات از معاشرت با این قومِ پست و رذل بهتر است! عجب هستیِ حقیری است این وجودِ تو، که از خیالِ یک انسانِ نابینا و بی‌بصیرت هم کمتر ارزش دارد.

و فراتر از این مرحلهِ نیستی، مراحلی وجود دارد که حتی از این وضع هم صد درجه بدتر است؛ این نیستی‌ها نیز مانند مراتبِ بقا و هستی، دارای درجات و طبقاتی هستند.

ای دل، یقین بدان که تا زمانی که سایه مبارک و لطفِ الهیِ او بر سرت نیفتد، هیچ‌کدام از بندها و گرفتاری‌های جانت گشوده نخواهد شد.