دیوان شمس - غزلیات

ای معشوق، از دریچه عالم معنا سر برآور و عاشقان را تماشا کن و با آن نگاهِ مست‌کننده و شورانگیز، بی‌خبران و آنان که در بند ظاهر مانده‌اند را نیز به حقیقتِ عشق آگاه کن.

به واسطه لطف و بخششِ آن شاهی که حیات‌بخشِ جان ماست، به جهاد با نفس و عبادت‌های ما روحی تازه و جانی نو ببخش تا از حالتِ عادت و تکلیف خارج شوند.

وقتی لطف و عنایتِ پیر و مرشد (مانندِ آزمونِ ابراهیم) دستگیرِ انسان باشد، سر بریدن و فدا کردنِ نفس (که در اینجا به اسحاق تشبیه شده) نه تنها زیانی ندارد، بلکه عینِ کمال و رستگاری است.

در عالمی که شاهِ ما در آن حضور دارد، او همچون ماه در ایوانی می‌درخشد و در نهانِ آن جایگاه، نقش‌ها و صورت‌های غیبی مدام در حالِ خلق و دگرگونی‌اند.

در آن مقامِ والای عشق، جان‌ها چنان برتری می‌یابند که بر تمامِ دلبستگی‌ها و موانعِ دنیوی پشت پا می‌زنند و رنگِ رخسارِ آنان، بدون نیاز به کلام، حکایت از چشیدنِ آن لذت‌های معنوی دارد.

وقتی سالکان ناگهان به دیدارِ آن ماهِ نیک‌خو (شمس) نائل آمدند، تمامِ لذت‌های دنیوی، مستی‌های مجازی و سماع‌های ظاهری نزد آنان سرد و بی‌مقدار شد.

آن شاهِ ما وقتی بندگان را دید که پشتِ درِ بسته نشسته‌اند و آن در، شکل و شمایلی داشت که ناامیدی را به دلِ مشتاقان می‌انداخت.

شاهِ ما با دستِ قدرتِ خویش آن در را چنان درهم شکست که دیگر هیچ‌کس نتواند بند و بستی برای آن متصور باشد یا مانعی برای رهروان ببیند.

پاره‌های آن درِ شکسته، به جای آنکه نابود شود، سرسبز و تازه شد؛ این نشانی از معجزه دستِ شاه است که هیچ‌چیز در حضورِ او نمی‌سوزد و نابود نمی‌شود، بلکه زنده می‌شود.

آن جامه جان که با آبِ دهان (کلام و نفسِ قدسی) او شسته و پاکیزه شده است، دیگر چه نیازی به دستِ دیگران یا منتِ دقاق (پارچه‌شوی) دارد؟

کسی که از جانبِ محبوب، پیغام‌های پنهانی در حبسِ تن دریافت می‌کند، چنان مستِ آن حضور است که دیگر حتی خواهانِ وعده آزادی نیست.

وقتی بوی جانِ او به آن ساحتِ عقیم و بی‌پایان می‌رسد، آن مکانِ بی‌حاصل، از لذتِ حضورِ او، آمادگیِ رویش و ثمردهی پیدا می‌کند.

آن شاه و خداوندِ دل و سر، همان شمسِ دین است که تبریز برای او حکمِ چشمه‌سار و جایگاهِ رفیع را پیدا کرد و او را در بر گرفت.

ای خداوندِ من، برای جانِ خودت، مرا در هجران و دوری نکوب و آزار مده؛ حالِ مرا بنگر که مانندِ گربه‌ای که مشتاقِ گوشتِ آویزان است، چگونه بی‌تاب و درمانده‌ام.

اگر چنین نکنی و مرا از خود دور نگه داری، چنان از فریاد و زاری در فراقِ خدمتِ آن شاه، سراسرِ آفاق و جهان را پر خواهم کرد.

فراقِ تو پرده‌ی صبرِ مرا درید؛ و این کارِ تو که عادت‌ها را درهم می‌شکند، نشان از لطفِ ویژه‌ی آن «مخراق» (آشوب‌گر و شکننده نظمِ کهن) است.