دیوان شمس - غزلیات

غمزه و اشاره‌ی عشق تو، عاشقِ نیازمند را به مرتبه‌ای می‌رساند که هیچ پادشاهی با تمام جاه و جلال و تاج و تختش، در نظر او به اندازه‌ی ناچیزترین سکه هم ارزش و اعتباری ندارد.

عاشق از خونِ دلِ خویش، پارچه‌های گران‌بها و نفیس می‌بافد، تنها برای آنکه بتواند این اطلس و دیباجِ حاصل از رنجِ خود را پیشِ پای معشوق پهن کند و تقدیمِ او نماید.

در قلبِ کسی که گرفتارِ عشق است، جایی برای غم و اندوهِ دنیوی باقی نمی‌ماند؛ همان‌گونه که وقتی مسافر به مکه (مقصد اصلی) می‌رسد، دیگر شأن و اهمیتِ امیرِ کاروانِ حج در برابر شکوهِ کعبه رنگ می‌بازد.

عشق، نردبان و وسیله‌ی صعودِ روح به بامِ ساحتِ زیباییِ الهی است؛ برای درکِ حقیقتِ معراج و سفرِ روحانی، نیازی به کتبِ تاریخی نیست، کافی است به چهره و احوالِ عاشق نگاه کنی تا حقیقتِ معراج را در او بخوانی.

زندگی و بقای عاشق در «آویختن» و فنا شدن در راهِ معشوق است، درست مانند میوه‌ای که زندگی‌اش وابسته به آویزان بودن از درخت است؛ به همین دلیل است که عارفانی همچون «حلاج» را بر سرِ دار می‌بینی.

اگر دانشِ مربوط به «حال» (تجربه‌ی درونی و عرفانی) برتر از «قال» (سخن‌پردازی و استدلالِ ظاهری) نبود، هرگز بزرگانِ علمِ ظاهریِ بخارا در برابرِ یک بافنده‌ی ساده سر تعظیم فرود نمی‌آوردند.

هوشمند باش و در میدانِ نبردِ عشق، با آدمِ فرومایه و بی‌کفایت درنیفت، چرا که هدر دادنِ مهارت‌های والای رزمی برای چنین شخصی، بی‌فایده و بی‌معناست.

آن کسی که می‌خواهد شطرنجِ عشق را به انسانِ لجوج و بی‌خرد بیاموزد، خود مانند مهره‌ای کج‌رو (فرزین/وزیر) است که در صفحه‌ی بازی، روبروی شاه، چهره‌اش سیاه شده و رسوا گشته است.

ای کسی که در سفره‌ی عرفان، پیشوای عارفان و سالکانِ روحانی شده‌ای، جای تعجب است که بر سرِ چنین خوانِ گسترده‌ای از معرفت، به دنبالِ جمع کردنِ خرده‌ریزها و نانِ پاره‌های دنیوی هستی.

عاشقِ شوریده و پریشان‌حال، این‌گونه سخن می‌گوید زیرا در شهرِ قلبِ او، عشق پیوسته در حالِ غارت و تاراجِ هستی و تعقلاتِ دنیویِ اوست.

سخن را کوتاه کن، زیرا بلبلِ عشقِ او نغمه‌سرایی می‌کند؛ در حضورِ نغمه‌ی دل‌انگیزِ بلبلِ عشق، صدای ناهنجار و بی‌مقدارِ دراج دیگر جایی برای شنیده شدن ندارد.