دیوان شمس - غزلیات

سیاراتی همچون عطارد و مشتری که جایگاه والایی دارند، خود نیازمند و مشتاقِ دستیابی به کالای آسمانی (معنویت) هستند؛ و مریخ همچون چشمی است که ارزش خود را در یافتنِ چراغِ عالمِ غیب می‌بیند.

اگر چشمانِ انسان با آن چراغِ غیبیِ الهی هم‌سو و همراه شود، او بدون نیاز به مقایسه با عالمِ ظاهر، همنشینانِ پنهان و حقیقتِ نهانیِ هستی را مشاهده خواهد کرد.

باید جانی شگرف و دلیریِ تمام داشت تا بتوان در راهِ حق، از جان گذشت؛ و برای دیدنِ عروسانِ معانی (حقایقِ پشتِ پرده)، به چشمانِ معنوی نیاز است.

چشمی که شکوفا شده و روح را صیقل داده، همچون گل نرگسی است که خواب از آن پریده و آماده است تا در باغِ حقیقت به باغبانی و پرورشِ معارف بپردازد.

این باغِ حقیقت و این شش جهتِ مادی، با آن عالمِ برتر قابل مقایسه نیستند؛ نباید با منطقِ قیاسِ ساده و مادی، به درکِ آن عالمِ متعالی رسید.

در صفِ نبردِ با نفس، پرچمِ پیروزی برافراشته شده و در شب‌های تاریکِ جهل، نگهبانِ امت است که حقیقتِ «سبع‌المثانی» (سوره حمد) را در کفِ وحدتِ الهی جای داده است.

سالکِ راه حق، کمرِ شیطان (نفس) را شکسته و رویِ سلطانِ حقیقی (خدا) را دیده است؛ همان‌طور که دیدنِ هر بنایی، بیننده را به وجودِ بناکننده رهنمون می‌کند.

چه گوهرِ پاک و چه شرابِ نابی که مایه خوشی است! تنها کسی که از خرد بی‌بهره است، چنین مرواریدِ گرانبهایی را می‌دزدد و نگهبانِ آن را که حافظِ گوهر است، رها می‌کند.

به سوی دریا (عالمِ حق) روی آوردیم و از آبِ گوارایِ آن بهره‌مند شدیم، مرواریدِ حقیقت را به رایگان یافتیم، پس دیگر نیازی به جستجویِ امورِ پست و ناچیزِ دنیوی نداریم.

در حالی که تشنه بودم به آبِ حیات رسیدم و در حالی که بی‌چیز بودم به روزیِ معنوی دست یافتم؛ من با آن «شیرِ بیشه‌یِ حقیقت» همنشین شده‌ام و از این رو دیگر از هیچ نیزه‌ای هراسی ندارم.

ای که موسیِ زمانِ خویش هستی، به دریایِ پر تلاطمِ حقیقت وارد شو، راهِ فرعونِ نفس را ببند و این چوپانیِ گوسفندانِ دنیوی را رها کن (به مقام‌های بالاتر بیندیش).

ای ساقی، تو را به جانت و به اقبالِ جوانی‌ات سوگند می‌دهم که از سرانگشتانِ عنایتِ خود، شرابِ ارغوانیِ عشق را به ما بنوشان.

آن باده‌یِ شاهانه را بگردان که هم مایه همدردی است و هم رفیقِ راه؛ اگر به دنبالِ نشانِ دردِ عشق هستی، بیا و این نشانه‌هایِ بر رویِ جانِ ما را بنگر.

بیا و شرابِ سرخ‌فامِ عشق را برسان که هم دریاست و هم گوهر؛ با یک جرعه از این ساغر، حقیقتِ حریفِ آزمون‌دیده را آشکار کن.

ای راهزنِ مستان، حیله و نیرنگ را رها کن؛ زیرا در این باغِ عشق و معنویت، برای آدم‌هایِ دروغگو و فریبکار، راهی وجود ندارد.

پاسخِ کسی که می‌گوید «جانِ خود را به زر نخریده‌ای» (یعنی آن را ارزان به دست آورده‌ای) این است که فردِ نادان (هندو)، ارزشِ کالایِ رایگان و ارزشمند را نمی‌داند.