دیوان شمس - غزلیات

در هر دو جهان، کسی به لطافت و خوشیِ آن «امیر» (معشوق/خداوند) ما وجود ندارد؛ چرا که او با وجود دیدن صدها خطا و گناه از سوی ما، هرگز چهره در هم نکشید و خشمگین نشد.

چشمِ جانت را باز کن و به رخسارِ او بنگر؛ گناهانت را نزد او ببر و اخلاق و خویِ او را نظاره کن. خویِ او را مانند آبِ جویبار ببین که سراسر تازگی، پاکی و زلالی است.

من در برابر سلامِ پرمهرِ او از شدتِ شرمساری آب شدم؛ حتی از سخنانِ نرم و ملایمِ او، سنگ‌ها نیز ذوب می‌شوند و نرمی می‌پذیرند.

اگر زهر (تلخی و بدی) نزد او ببری، آن را برایت به چیزی بهتر از شکر تبدیل می‌کند و اگر قهر و خشم نزد او بیاوری، آن را به رضایت و مهربانی بدل می‌سازد.

به «آبِ حیات» (معشوق) بنگر و از مرگ هراسی به دل راه مده؛ در دایره‌ی رضایت و تقدیرِ او، از هیچ پیش‌آمد و قضایی نلرز و نترس.

اگر در برابر او سجده کنی، او به تو مقام و عزتی می‌بخشد؛ ای کسی که از دوریِ عشق، زیرِ پاها مانندِ بوریا (حصیر) خوار و بی‌مقدار شده‌ای.

من به او گفتم «امیرِ عشق»، تا این نکته را دریابی که چون تو گرفتارِ عالمِ صورت‌ها و ظاهر هستی، همین صورت و ظاهرِ تو راهنمایِ تو به سوی اوست.

اگر دل از تو جدا شود و به سفر برود، با درد و تپشِ جگر می‌رود و همچنان بر سرِ پاهایش منتظر می‌ماند تا تو اجازه‌ی بازگشت (بگویی بیا) را به او بدهی.

اگر دل مانندِ کبوتری از بامِ تو بپرد، باز هم در آسمان، خیالِ آن بام (وصلِ تو) قبله و مقصدِ جانش باقی می‌ماند.

آن بام و آن آسمانِ پرواز، در حقیقت خودِ تویی و بس؛ غیر از هوسِ رسیدن به تو، مقصدی وجود ندارد. تو آبِ حیاتِ جانی و تمامِ صورت‌ها و انسان‌ها فقط واسطه‌ (سقا) هستند.

دور نرو و به دنبال سفر نباش، ماهِ تو (معشوق) همین نزدیکی و پیشِ روی توست؛ فریاد مزن، زیرا او حتی نجوای زیرِ لبِ تو را می‌شنود.

او دعایِ تو را می‌شنود و پاسخ می‌دهد: «ای که کر هستی (حق را نمی‌شنوی)، ناشنوایی را کنار بگذار و گوش‌هایت را برای شنیدنِ حقیقت کاملاً باز کن.»

اگر گفت‌وگویِ او نبود، آیا جانِ تو اصلاً می‌توانست آهی بکشد؟ پس آه بکش و ناله کن، چرا که آهِ تو راهی به سوی درگاهِ خداوند باز می‌کند.

من از این که مانندِ چرخِ گردون در طوافم و آبِ حیات را به گلستانِ جان‌ها می‌رسانم، شادم؛ زیرا با این آب، میوه‌یِ حقیقت حتی در زمین‌هایِ شوره‌زار و سختِ سنگلاخ هم می‌روید.

اگر باغِ وجودت زرد و خشک شده، تا از آبِ جان بنوشد (به سوی معشوق بیا)، آن شاخه‌یِ شکسته‌ات را بگو که از این آب بنوشد و دوباره سبز شدن را امتحان کند.

شب (جهل و غفلت) می‌گذرد، پس به وقتِ سحرگاه بیا تا سخنِ پادشاه را بشنوی؛ شب تا سحر مانندِ ماه در آسمانِ بیداری باش و از پا منشین.