دیوان شمس - غزلیات

من از کشمکش‌های نفسانی و آرزوهایِ بی‌پایانِ دنیوی رها شده‌ام؛ نه به زندگیِ مادی وابسته‌ام و نه از مرگِ آن بیم دارم. من به آن حد از بی‌نیازی رسیده‌ام که هیچ‌چیز، جز فضل و لطفِ پروردگار، دغدغه‌یِ من نیست و آن تنها تکیه‌گاه من است.

ای پادشاهِ جاودان، من از این قالب‌هایِ شعری و اوزانِ عروضیِ خشک و تکراری (مفتعلن) خسته شده‌ام. این قواعدِ دست‌وپاگیرِ شعر، گویی جانِ مرا می‌گیرند و مانعِ پروازِ روحِ من هستند.

قافیه و مغلطه‌کاری‌هایِ لفظی را رها کن و بگذار سیلاب آن‌ها را ببرد. این‌ها تنها پوسته‌ای بر رویِ میوه هستند؛ برای کسی که جویایِ مغز و حقیقتِ اصلی است، این ظواهر ارزشی ندارند.

ای سکوت، تو در حقیقت مغز و جانِ منی و پرده‌دارِ آن حقیقتِ نابِ من هستی. ای خاموشی! فضیلتِ تو بسیار است، چرا که در قلمروِ سکوت، دیگر نه ترس از دست دادن چیزی هست و نه امید به رسیدنِ به چیزی (خوف و رجا در اینجا به معنای دوگانگی‌هایِ ذهنی است).

زمینی که ویران باشد، مالیات و خراج به آن تعلق نمی‌گیرد. من نیز در این عالمِ عرفانی، چون ویرانه‌ای هستم که از تعقلِ زمینی دور شده‌ام؛ پس دیگر از سخنانِ من، نقد و خطایِ عقلانی طلب نکن، زیرا من در حالِ مستی و فنا هستم.

خداوند تا وقتی وجودِ مرا ویران نکند، گنجینه‌یِ معرفت را به من نمی‌بخشد. تا وقتی مرا در سیلابِ فنا غرق نکند، چگونه مرا به دریایِ کرم و عطایِ بی‌کرانش می‌رساند؟

کسی که همواره در پیِ سخن گفتن است، چه می‌فهمد که سکوت تا چه اندازه شیرین است؟ کسی که خشک‌مغز است و اهلِ ظواهر، معنایِ آن شور و مستیِ درونی (ترلللا) را درک نمی‌کند.

من همچون آیینه‌ام، نه کسی که اهلِ بحث و مقالات باشد. اگر گوش‌هایِ شنونده‌یِ تو به دیده‌یِ بصیرت تبدیل شود، آن‌گاه حقیقتِ حالِ مرا خواهی دید.

همچون درختی دست می‌افشانم و مانندِ ماه به چرخش و رقص درآمده‌ام. رقص و چرخِ من از هر چه در زمین و آسمانِ مادی است، پاک‌تر و متعالی‌تر است.

ای عارفِ سخنگو، تو بگو و سخن بگو تا من در سحرهایِ هنگامِ نیایش، وقتی به مستی و خوشیِ عرفانی می‌رسم، برایت دعا کنم.

دلق و خرقه و تمامِ آنچه من دارم، از آنِ توست و از بخشیدن به تو دریغ نمی‌کنم. هر آنچه از سویِ سلطانِ ازل به من برسد، نیمی از آن سهمِ توست و نیمی دیگر سهمِ من.

از درگاهِ سلطانِ حقیقی، ساغرهایِ معرفتِ ازلی به دستم می‌رسد؛ چنان‌که در برابرِ آن چشمه‌یِ خورشیدِ حقیقت، خورشیدِ آسمان همچون گدایی ناچیز به نظر می‌رسد.

من از سخن گفتن خاموشم و گلویم خسته است؛ ای عارفِ سخنگو، تو که صدایی چون داوود داری، سخن بگو، چرا که من در برابرِ تجلیِ حق چون کوه طور، از جا رفته و متلاشی شده‌ام.