چند قطعه

رهی معیری

مایه رفعت

رهی معیری
اگر ز هر خس و خاری فراکشی دامن بهار عیش ترا آفت خزان نرسد
شکوه گنبد نیلوفری از آن سبب است که دست خلق به دامان آسمان نرسد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بر ارزش دوری گزیدن از معاشرت با افراد دون‌مایه و تاثیر آن در حفظ آرامش و منزلت تأکید دارند. شاعر با استفاده از تمثیل آسمان، نشان می‌دهد که دست‌نیافتنی بودن و فاصله گرفتن از حواشی، عامل اصلی حفظ شکوه و بقای درونی انسان است.

در واقع، پیام اصلی این است که برای رسیدن به آرامش پایدار و حفظ عزت نفس، باید حریم شخصی خود را از دخالت‌ها و آلودگی‌های دنیوی مصون داشت.

معنای روان

اگر ز هر خس و خاری فراکشی دامن بهار عیش ترا آفت خزان نرسد

اگر دامن خود را از آلودگی به خار و خاشاک (آدم‌های بی‌مقدار) دور نگه داری و با آنان معاشرت نکنی، فصل سرسبز خوشبختی تو دچار خزان (غم و آسیب) نخواهد شد.

نکته ادبی: خس و خار در اینجا استعاره از افراد فرومایه و بی‌ارزش است و فراکشی دامن کنایه از پرهیز و دوری جستن است.

شکوه گنبد نیلوفری از آن سبب است که دست خلق به دامان آسمان نرسد

عظمت و شکوه آسمان به این دلیل است که دست آدمیان به آن نمی‌رسد و نمی‌توانند آن را آلوده یا دست‌خوش تغییر کنند.

نکته ادبی: گنبد نیلوفری استعاره‌ از آسمان است که به دلیل رنگ آبی و شکل مدور آن در ادبیات کلاسیک بسیار به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

کنایه فراکشی دامن

به معنای دوری گزیدن، پرهیز کردن و حفظ حریم شخصی است.

استعاره خس و خار

اشاره به انسان‌های فرومایه و بی‌ارزش که معاشرت با آنان موجب آزار است.

استعاره گنبد نیلوفری

نامی استعاری برای آسمان که به دلیل شکل گنبدی و رنگ آبی نیلوفری استفاده شده است.

استعاره بهار عیش

اشاره به دوران خوشی، سرزندگی و آرامش در زندگی انسان.