رباعیها
بیدادگری
رهی معیریدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بر اهمیت بنیادین عدالت در بقا و دوام حکومت تأکید میورزند. شاعر معتقد است که عدل، ستون اصلی خیمه حاکمیت است و بدون آن، هیچ کشوری روی آرامش را نخواهد دید و پایدار نخواهد ماند.
در دیدگاهی سیاسی و اخلاقی، این متن بیان میدارد که اگرچه ممکن است کشوری با وجود اختلافات عقیدتی یا کفر پابرجا بماند، اما ظلم و ستم همواره مانند موریانهای ریشه حکومت را میجود و آن را به نابودی میکشاند.
معنای روان
اگر خواهان پایداری در فرمانروایی هستی، از ستمگری پرهیز کن؛ چرا که تنها در سایه گسترش عدالت است که سرزمین و مردمش به آرامش و آسایش میرسند.
نکته ادبی: واژه «معدلت» مترادف عدل و داد است و «ملک» در اینجا در هر دو مصراع به معنای سرزمین و حاکمیت به کار رفته است.
فرمانروایی را میتوان حتی با وجود کفر و بیدینی حفظ کرد و استمرار داد، اما حکومتی که آمیخته به ظلم و ستم باشد، هرگز به بقا نمیرسد و نابود خواهد شد.
نکته ادبی: این بیت تلمیحی به اندرزهای کهن سیاسی در ادبیات فارسی است که برتری عدالت بر دینداری ظاهری در سیاست را مطرح میکند.
آرایههای ادبی
کلمه ملک در اینجا هم به معنای پادشاهی و هم به معنای سرزمین به کار رفته که گستره تأثیر عدالت را نشان میدهد.
شاعر میان دو مقوله کفر و عدالت تقابل ایجاد کرده تا بر اهمیت والای عدالت در بقای حکومت تأکید کند.
تکرار مفاهیم مترادف برای تأکید بر زشتی رفتار ظالمانه و پیامد ویرانگر آن در ساختار سیاسی.