رباعیها

رهی معیری

لعل ناب

رهی معیری
خم گشت به لعلگون شراب آبستن پیمانه بآتشین گلاب آبستن
ابری است صراحی که بود گوهربار ماهی است قدح بآفتاب آبستن

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات با بهره‌گیری از تصویرسازی‌های خلاقانه و تشبیهات بدیع، فرایند پر شدن ظروف شراب را به پدیده‌ای زیستی و حیات‌بخش مانند کرده است. شاعر با استفاده از مفهوم «آبستنی»، به ظروف شراب نوعی جان‌بخشی کرده و محتوای آن‌ها را ارزشمند، پربار و جاندار توصیف می‌کند.

فضای حاکم بر این ابیات، سرشار از رنگ و نور است؛ گویی شراب در نگاه شاعر تنها یک نوشیدنی نیست، بلکه گوهری است که از دل ظروف می‌تراود و همچون خورشید در جام‌ها درخشش دارد تا مخاطب را به فضایی خیالی و سرشار از شکوه ببرد.

معنای روان

خم گشت به لعلگون شراب آبستن پیمانه بآتشین گلاب آبستن

خمره شراب از شراب سرخ‌رنگِ یاقوتی‌مانند پر شد، گویی که باردارِ این مایع گران‌بهاست.

نکته ادبی: واژه «لعلگون» صفت مرکب است که رنگ شراب را به لعل (سنگ قیمتی سرخ) تشبیه کرده است.

ابری است صراحی که بود گوهربار ماهی است قدح بآفتاب آبستن

پیمانه نیز از شرابی که همچون گلاب خوش‌بو و همانند آتش، سرخ و گرم است، پر شده است.

نکته ادبی: «گلاب» در اینجا نماد لطافت و خوش‌بویی شراب است که در کنار «آتشین» تضاد و هم‌نشینی زیبایی ایجاد کرده است.

آرایه‌های ادبی

استعاره مکنیه و تشخیص آبستن بودن ظروف

شاعر با نسبت دادن ویژگیِ زایشی (آبستنی) به اشیای بی‌جان (خم، پیمانه، قدح)، به آن‌ها جان بخشیده است.

تشبیه بلیغ ابری است صراحی

تشبیه صراحی به ابر باران‌زا برای توصیف ریختن شراب از آن.

تشبیه ماهی است قدح

تشبیه جام شراب به ماه که در حال حمل خورشید (شراب) است تا درخشندگی آن را نشان دهد.