دیوان اشعار - مثنویات، تمثیلات و مقطعات
بیت
پروین اعتصامی
دل پاکیزه، بکردار بد آلوده مکن
تیرگی خواستن، از نور گریزان شدن است
درک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بر اهمیت حفظ فطرت پاک و ضمیر روشن آدمی تأکید دارد. شاعر با بیانی پندآموز هشدار میدهد که انجام کارهای ناشایست، موجب تیرگی درون میشود و این دوری از نیکیها، در حقیقت گریز از روشنایی و هدایت است.
مضمون اصلی، تقابل میان پاکی و پلیدی است و شاعر به مخاطب گوشزد میکند که اختیارِ انسان در گرایش به سوی نور یا تیرگی، پیوندی ناگسستنی با اعمال او دارد.
معنای روان
دل پاکیزه، بکردار بد آلوده مکن
تیرگی خواستن، از نور گریزان شدن است
دلِ صاف و بیآلایش خود را با انجام کارهای زشت و ناپسند آلوده مساز.
نکته ادبی: دل پاکیزه به معنای ضمیر پاک و فطرت اصلی انسان است؛ کردار در اینجا به معنای عمل و رفتار است.
آرایههای ادبی
تضاد
پاکیزه / آلوده - تیرگی / نور
به کارگیری واژگانی که در تقابل معنایی با یکدیگر هستند تا عمق پیام اخلاقی و جداسازی راه خیر و شر بیشتر نمایان شود.
استعاره
تیرگی و نور
تیرگی نمادی از گمراهی و گناه، و نور نمادی از ایمان و حقیقت است.