دیوان اشعار - مثنویات، تمثیلات و مقطعات

پروین اعتصامی

بیت

پروین اعتصامی
خیال آشنائی بر دلم نگذشته بود اول نمیدانم چه دستی طرح کرد این آشنائی را

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بیانگر حیرت شاعر از وقوع یک پیوند عاطفی است که خارج از پیش‌بینی‌ها و تصورات او شکل گرفته است. در واقع، شاعر وقوع این آشنایی را محصول نیروهای غیبی یا تقدیر می‌داند که بی‌دخالت اراده‌ی او محقق شده است.

مضمون اصلی، اعتراف به ناتوانی انسان در برابر جریان‌های پنهان سرنوشت و غافلگیری از دگرگونی‌های ناگهانیِ عاطفی است که مسیر زندگی را بی‌مقدمه تغییر می‌دهند.

معنای روان

خیال آشنائی بر دلم نگذشته بود اول نمیدانم چه دستی طرح کرد این آشنائی را

در ابتدا، هیچ‌گونه تصور یا خیالی از شکل‌گیری این رابطه و آشنایی در ذهن من خطور نکرده بود؛ نمی‌دانم چه نیروی پنهان یا چه سرنوشتی، بانی و طراحِ این آشنایی شد.

نکته ادبی: عبارت «خیال بر دل گذشتن» کنایه از خطور کردن اندیشه است و «دست» در اینجا مجازاً به معنای عاملِ تدبیر یا نیروهای غیبیِ مقدرکننده به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

کنایه خیال بر دل گذشتن

اشاره به اندیشیدن و خطور کردنِ تصورات ذهنی به قلب و ذهن.

مجاز دست

به کار رفتن واژه دست در معنای عاملِ مقدرکننده و نیروی تدبیرگرِ سرنوشت.