دیوان اشعار - مقطعات
شمارهٔ ۱۱ - در تعریض
عبید زاکانیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات با نگاهی هستیشناسانه، قدرت مطلق آفریدگار را در تدبیرِ نظامِ عالم و خلقتِ موجوداتِ مادی و معنوی به تصویر میکشد. شاعر ابتدا به شکوهِ کیهانی و نظمِ موجود در عقل و جان اشاره دارد که نشان از حکمتِ الهی است.
در بخش دوم، شاعر به محدودیتِ درکِ بشری در برابرِ اسرارِ خلقت اشاره میکند. تشبیه جهان به ریسمانی درهمتنیده که آغاز و انجامش از دیدِ آدمی پنهان مانده است، به خوبی بیانگر این نکته است که اگرچه عالم دارای نظم و قاعدهای دقیق است، اما حقیقتِ نهاییِ آن همواره برای بشر در پردهای از ابهام باقی میماند.
معنای روان
خداوندگاری که آسمانها را برافراشت و آن را با ستارگان زینت داد و سپس قوه عقل و جان و وجود انسان را از نیستی به عالم هستی آورد.
نکته ادبی: واژه گردون در اینجا به معنای فلک و آسمان است و انجم جمع مکسرِ نجم به معنای ستارگان که نشان از اوج و شکوه آفرینش دارد.
او تار و پود هستی و کائنات را با یکدیگر پیوند زد و نظام بخشید، اما انتهای این ریسمانِ آفرینش را چنان پنهان کرد که آدمی از درکِ حقیقتِ آغاز و انجامِ آن بازماند.
نکته ادبی: سر رشته گم کردن کنایه از سرگشتگی و ناتوانی در یافتنِ اصل و حقیقتِ امر است که در اینجا به عجزِ عقل در شناختِ رازِ خلقت اشاره دارد.
آرایههای ادبی
تشبیه هستی و عالمِ خلقت به ریسمانی که پیونددهندهی اجزای جهان است.
کنایه از پنهان ماندنِ اسرارِ خلقت و ناممکن بودنِ دسترسی به حقیقتِ مطلق برای انسان.
تناسب میان اجزای آسمان و ستارگان که فضایی وسیع و با شکوه را در ذهن ترسیم میکند.