دیوان اشعار - رباعیات

منوچهری

رباعی شمارهٔ ۱

منوچهری
هر کار که هست جز به کام تو مباد هر خصم که هست جز به دام تو مباد
هر سکه که هست جز به نام تو مباد هر خطبه که هست جز به بام تو مباد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات در قالب ستایش و نیایش برای عزت، اقتدار و تسلط کامل مخاطب بر امور سروده شده‌اند. شاعر با زبانی حماسی و آرزومندانه، خواهان آن است که تمامی ارکان قدرت و اختیار، از امور روزمره گرفته تا سکه و خطبه که نمادهای کهن حاکمیت هستند، تنها در دستان و تحت لوای او باشد.

فضای کلی حاکم بر این سخن، ستایشِ کمالِ قدرت و مشروعیتِ ممدوح است که در آن، شاعر می‌خواهد نظم جهان را کاملاً منطبق با اراده‌ی او ببیند و دشمنانش را در چنبره‌ی قدرت وی گرفتار تصور کند.

معنای روان

هر کار که هست جز به کام تو مباد هر خصم که هست جز به دام تو مباد

خداوند مقدر کند که همه امور و اتفاقات عالم، تنها بر اساس میل و اراده تو محقق شود.

نکته ادبی: واژه «کام» در اینجا استعاره از خواست و مراد قلبی است.

هر سکه که هست جز به نام تو مباد هر خطبه که هست جز به بام تو مباد

خداوند مقدر کند که تمامی دشمنان، تنها در دام اسارت و سیطره تو گرفتار شوند.

نکته ادبی: «خصم» در زبان کهن به معنای دشمن است و «دام» کنایه از شکست و ناتوانی در برابر حریف است.

آرایه‌های ادبی

ردیف مباد

تکرار واژه «مباد» در پایان تمامی مصراع‌ها، علاوه بر ایجاد موسیقی گوش‌نواز، لحن نیایشی و تأکیدی به شعر بخشیده است.

موازنه و سجع ساختار مصراع‌ها

استفاده از ساختار یکسان و موازی (سجع‌گونه) در تمامی مصراع‌ها، بر قدرت و شکوهِ موسیقیاییِ کلام افزوده است.

کنایه سکه به نام تو، خطبه به بام تو

این تعابیر کنایه از استقلالِ سیاسی، حاکمیت مطلق و مشروعیت کاملِ حاکم است.