ترانههای خیام (صادق هدایت) - دم را دریابیم [۱۴۳-۱۰۸]
رباعی ۱۳۰
خیامدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این رباعی با زبانی ساده و لحنی حکیمانه، بر مفهوم دم غنیمتی تأکید دارد و مخاطب را به رهایی از اضطراب آینده و تمرکز بر لحظه حال فرا میخواند.
در نگاه شاعر، جهان همچون دیری کهن است که عمر آدمی در آن کوتاه است و مرگ، پایان تبعیضهای دنیوی و رسیدن به برابری مطلق با گذشتگان است؛ بنابراین عاقلانهترین راه، بهره بردن از همین فرصت اندک است.
معنای روان
ای دوست، بیا و اندوه و نگرانی برای آنچه هنوز نیامده است را رها کنیم و این فرصت کوتاه از زندگی را غنیمت بدانیم و از آن لذت ببریم.
نکته ادبی: غم خوردن در زبان فارسی کنایه از غصه خوردن و نگران بودن است و دم به معنای لحظه و فرصت کوتاه است.
زیرا وقتی که ما از این جهان کهن و گذرا رخت بربندیم، در عالم پس از مرگ با کسانی که هزاران سال پیش از دنیا رفتهاند، برابر و همردیف خواهیم بود.
نکته ادبی: دیر به معنی عبادتگاه و صومعه است که در عرفان و شعر به نمادی از جهان ناپایدار تبدیل شده است و هفت هزارسالگان کنایه از گذشتگان دور است.
آرایههای ادبی
به معنای اندوهگین بودن و نگران آینده شدن.
جهان به دیر یا صومعهای تشبیه شده که محل اقامت موقت مسافران است.
به معنای برابر و همطراز بودن؛ کنایه از یکسان شدن وضعیت همه انسانها در کام مرگ.