ترانههای خیام (صادق هدایت) - هیچ است [۱۰۷-۱۰۱]
رباعی ۱۰۱
خیامدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این سروده، دعوت به رهایی از بند دلبستگیهای دنیوی و پذیرش ناپایداری هستی است. شاعر با نگاهی فلسفی به جهان، تمامی مظاهر مادی و چرخشهای سپهر را بیپایه و زودگذر میداند و مخاطب را به دمی آسودگی و شادی فرا میخواند.
فضای حاکم بر این ابیات، تأکیدی بر بیاعتباری جهان و ناچیزی عمر آدمی در بستر ازلی و ابدی هستی و نیستی است.
معنای روان
ای ناآگاهان، بدانید که کالبد مادی جهان و هرچه در آن است، حقیقتی ندارد و آسمان نهگانه با تمام نقوش و رازهایی که در خود دارد، در نهایت هیچ و بیمقدار است.
نکته ادبی: واژه «طارم» به معنای سقف و طاق و در اینجا کنایه از آسمان است. «ارقم» در اینجا اشاره به نقوش ستارگان و تقدیرات فلکی دارد.
آسوده باش و شادمان زندگی کن، چرا که در این جایگاه آمدن و رفتنها، زندگی ما تنها به یک نَفَس وابسته است و حتی همان یک نَفَس نیز بر پایه عدم استوار است.
نکته ادبی: «کون و فساد» اصطلاحی فلسفی به معنای پیدایش و نابودی یا آفرینش و فنا است که در فلسفه قدیم بسیار رایج بوده است.
آرایههای ادبی
اشاره به آسمانهای نهگانه در هیئت بطلمیوسی که به عنوان سقفی برای زمین در نظر گرفته میشد.
اشاره به چرخه پیدایش و نابودی موجودات که نشانی از ناپایداری جهان است.
تکرار واژه برای تأکید بر پوچی و ناپایداری امور دنیوی در نگاه شاعر.