ترانههای خیام (صادق هدایت) - هرچه باداباد [۱۰۰-۷۴]
رباعی ۱۰۰
خیامدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بازتابی از احوالِ روحیِ شاعر است که در آن، از سویی دلگرفتگی از مناسباتِ اجتماعی و بیوفاییهای دنیوی موج میزند و از سوی دیگر، امیدِ ناچیزی در پیوند با مایهٔ حیاتبخش باقی مانده است.
شاعر با نگاهی گذرا به عمرِ رفته و فرصتِ اندکِ باقیمانده، میانِ ناپایداریِ زندگی و لذتهای گریزپای، پیوندی عمیق برقرار کرده و به تماشایِ پایانِ شبِ زندگی نشسته است.
معنای روان
تنها نیرویی که در وجودم باقی مانده، به لطفِ همتِ ساقی است و از همنشینی با مردم نیز جز بیوفایی و عهدشکنی، چیزی نصیبم نشده است.
نکته ادبی: سعی ساقی در اینجا کنایه از مددِ معشوق یا عاملِ رهاییبخش است که جانِ خستهٔ شاعر را زنده نگه داشته است.
از شرابِ دیشب تنها یک جام باقی است؛ همچنان که نمیدانم از عمرم نیز چه مقدار دیگر باقی مانده است.
نکته ادبی: بادهٔ دوشین (شرابِ دیشب) نمادِ خاطرات و خوشیهای سپریشده است که به سرعت رو به اتمام است.
آرایههای ادبی
نمادِ عاملِ حیاتبخش یا الهامدهندهای است که رمق را به شاعر بازگردانده است.
تشبیه ضمنیِ باقیماندهٔ شرابِ دیشب به باقیماندهٔ عمرِ انسان که هر دو رو به اتمام و زوال هستند.