رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۷۶
خیامدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بیانگر دیدگاه پرسشگرانه شاعر نسبت به بیعدالتیهای حاکم بر هستی است. سراینده با نگاهی حکیمانه و البته گلهمند، توازن و عدل را در چرخهی روزگار نمیبیند و بر این باور است که اگر جهان بر پایه شایستگی استوار بود، وضعیت آدمی، بهویژه خردمندان، به مراتب بهتر از اکنون میبود.
در این کلام، شاهد نوعی بدبینیِ واقعگرایانه نسبت به فلک یا همان جبرِ حاکم بر روزگار هستیم؛ جایی که رنجِ دانا و شادیِ نادان، گواهی بر نبودِ ملاکهای دقیقِ عدل در سازوکارِ جهان است.
معنای روان
اگر سازوکار چرخ روزگار بر پایه عدل و انصاف تنظیم میشد، تمام امور عالم به گونهای بود که همه از آن خشنود باشند و نقص و کاستی در آن راه نداشت.
نکته ادبی: واژه «بدی» صورت کهن «بود» به معنای «میبود» است که برای بیان فرضیهی خلاف واقع به کار رفته است.
و اگر حقیقتاً در گردش روزگار عدالتی وجود میداشت، چطور ممکن بود دلِ انسانهای فرهیخته و دانا از رنج و اندوه آزرده و غمناک باشد؟
نکته ادبی: «گردون» استعارهای از آسمان یا همان چرخِ فلک است که به طور نمادین به تقدیر و سرنوشت اشاره دارد.
آرایههای ادبی
به کارگیری نامهای گوناگون برای آسمان که نمادی از سرنوشت و جبرِ حاکم بر زندگی انسان است.
طرح پرسشی که پاسخ آن منفی است تا عدم وجود عدالت در جهان را به شکلی تأثیرگذار به چالش بکشد.