رباعیات

خیام

رباعی شمارهٔ ۸۷

خیام
گویند بهشت و حورعین خواهد بود آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود
گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک چون عاقبت کار چنین خواهد بود

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات که فضای فکری خیامی دارند، نگاهی کنایه‌آمیز به وعده‌های اخروی و لذت‌های بهشتی دارند. شاعر با زیرکی و طنزی ظریف، میان خوشی‌های زمینی که در این جهان تجربه می‌شود و پاداش‌های اخروی که در کتب دینی وعده داده شده است، شباهتی برقرار می‌کند تا به این نتیجه برسد که لذت بردن از زندگی، گناهی نابخشودنی نیست.

درونمایه اصلی این شعر، دعوت به غنیمت شمردن دم و دوری از ریاکاری است. شاعر با استدلالی منطقی، این پرسش را مطرح می‌کند که اگر هدف نهاییِ رستگاری، رسیدن به کامروایی و بهره‌مندی است، چرا باید لذت‌های دنیوی را که دست‌مایه‌ای مشابه با همان وعده‌های اخروی دارند، بر خود حرام کرد.

معنای روان

گویند بهشت و حورعین خواهد بود آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود

می‌گویند در جهان دیگر بهشت و حوریان زیبارو در انتظار ماست و در آنجا جوی‌های شراب و شیر و عسل جاری خواهد بود.

نکته ادبی: واژه «حورعین» ترکیب عربی است به معنای زیبارویانی با چشمان درشت و سیاه؛ در اینجا استعاره‌ای از پاداش‌های فیزیکی بهشت است.

گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک چون عاقبت کار چنین خواهد بود

اگر ما در این دنیا شراب نوشیدیم و با معشوقی هم‌نشین شدیم، چه جای نگرانی است؟ چرا که فرجام و نتیجه نهایی کار، همان چیزی است که وعده داده‌اند (لذت‌جویی).

نکته ادبی: «چه باک» در اینجا یک استفهام انکاری است به معنای اینکه هیچ جای نگرانی یا ترس نیست؛ «گزیدیم» به معنای انتخاب کردیم است.

آرایه‌های ادبی

تضاد و تناسب می و معشوق / می و شیر و انگبین

شاعر با کنار هم قرار دادن شراب دنیوی و شراب بهشتی، نوعی تناسب معنایی ایجاد کرده تا مرز میان تقدس و لذت‌جویی را کمرنگ کند.

استفهام انکاری چه باک

پرسشی که پاسخ آن منفی است و نشان‌دهنده بی‌خیالی شاعر نسبت به قضاوت‌های اخلاقی دیگران است.

کنایه عاقبت کار

اشاره به مرگ و ورود به دنیای پس از مرگ که از دیدگاه شاعر تفاوت ماهوی با علایق دنیوی ندارد.