رباعیات

خیام

رباعی شمارهٔ ۲۷

خیام
چون لاله به نوروز قدح گیر بدست با لاله رخی اگر تو را فرصت هست
می نوش به خرمی که این چرخ کهن ناگاه تو را چو خاک گرداند پست

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بر مفهوم غنیمت شمردن دم و بهره‌مندی از لحظه‌های گذرا تأکید دارند. شاعر در فضایی سرشار از تصویرسازی‌های طبیعت‌گرایانه، مخاطب را به شادخواری و غنیمت دانستن فرصت‌های دیدار با یاران و زیبایی‌های بهاری فرا می‌خواند.

درون‌مایه اصلی کلام، اشاره به ناپایداری و بی‌اعتباری روزگار است. شاعر معتقد است از آنجا که تقدیر نهایی هر انسان، بازگشت به خاک و فراموشی است، شایسته است که انسان تا زنده است، از اندوه دوری کرده و با خرمی و شادمانی زندگی کند.

معنای روان

چون لاله به نوروز قدح گیر بدست با لاله رخی اگر تو را فرصت هست

در هنگام فرا رسیدن بهار، همچون گل لاله که در این فصل می‌شکفد، جام می‌ در دست بگیر و اگر توفیق همنشینی با چهره‌ای زیبا و دلفریب نصیبت شد، این فرصت را غنیمت بشمار و از آن لذت ببر.

نکته ادبی: ترکیب لاله‌رخ استعاره از معشوقی با چهره‌ای سرخ و لطیف است و واژه قدح در ادبیات کلاسیک نماد بهره‌مندی از عیش و لحظات شاد است.

می نوش به خرمی که این چرخ کهن ناگاه تو را چو خاک گرداند پست

با دلخوشی و شادمانی روزگار را سپری کن و بنوش، زیرا این روزگار کهن‌سال و بی‌رحم، به ناگاه و بی‌خبر، پیکر تو را به کام مرگ کشانده و به خاک سرد تبدیل می‌کند.

نکته ادبی: چرخ کهن استعاره‌ای کنایی برای گردش ایام و سرنوشت ناگزیر است که بر تمام موجودات فانی سایه افکنده است.

آرایه‌های ادبی

تشبیه چون لاله

شاعر آدمی را در شکوفایی و لطافت به گل لاله تشبیه کرده است.

کنایه چرخ کهن

اشاره به گذر زمان و ناپایداری دنیا که به چرخی در گردش و قدیمی تشبیه شده است.

استعاره لاله‌رخ

بهره‌گیری از نماد زیبایی و سرخی گل برای توصیف چهره معشوق.

تضاد خرمی و خاک

تقابل میان شادی و لذت بردن از حیات در مقابل سرانجامِ تیره و سردِ مرگ.