دیوان اشعار - غزلیات

خاقانی

غزل شمارهٔ ۱۸۶

خاقانی

در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد

در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد

رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

دیده پرآب کرده ای رو که به دست غمزه ات دیده پرآب کرده ای رو که به دست غمزه ات

دیده پرآب کرده ای رو که به دست غمزه ات هندوی دیده تیغ را بهر تو آب می دهد

هندوی دیده تیغ را بهر تو آب می دهد

طرفه تر آنکه طره ات سر ز خطت همی کشد طرفه تر آنکه طره ات سر ز خطت همی کشد

طرفه تر آنکه طره ات سر ز خطت همی کشد پس به تکلف اندرو حسن تو تاب می دهد

پس به تکلف اندرو حسن تو تاب می دهد

ور ز خطت برون نهم پای ز بهر گردنم ور ز خطت برون نهم پای ز بهر گردنم

ور ز خطت برون نهم پای ز بهر گردنم هم سر زلف سرکشت تاب طناب می دهد

هم سر زلف سرکشت تاب طناب می دهد

بر سر کوی حسن تو پای دلم شکسته شد بر سر کوی حسن تو پای دلم شکسته شد

بر سر کوی حسن تو پای دلم شکسته شد تا چو درنگ می کند جان به شتاب می دهد

تا چو درنگ می کند جان به شتاب می دهد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این اثر در فضای سبک هندی و با تکیه بر تصویرسازی‌های دقیق و خیال‌انگیز سروده شده است. شاعر در این قطعات، به توصیف اجزای صورت و چهره معشوق می‌پردازد و با استفاده از استعاراتی برگرفته از طبیعت و عناصر گران‌بها، جلوه‌ای قدسی و در عین حال ملموس به زیبایی معشوق می‌بخشد.

درونمایه اصلی شعر، توصیف قدرتِ افسون‌کننده ویژگی‌های ظاهری معشوق (همچون لبان، چشمان، خطِ چهره و گیسوان) بر عاشق است. شاعر معشوق را حاکمی مقتدر می‌داند که اجزای صورت او نه تنها زیبا، بلکه با رفتارهای متناقض (چون ایجاد سراب در چشم یا تهدید با زلف)، روح و جان عاشق را به بازی می‌گیرند.

معنای روان

در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد

لب‌های تو به دهانِ مرواریدگون و درخشانت، جلا و صفایی دوچندان می‌بخشد.

نکته ادبی: در خوشاب به معنای دهان همچون مروارید است؛ خوش‌آب دادن کنایه از جلا بخشیدن و درخشان کردن است.

در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد

لب‌های تو به دهانِ مرواریدگون و درخشانت، جلا و صفایی دوچندان می‌بخشد.

نکته ادبی: تکرارِ بیت است؛ واژه آب در اینجا ایهام به معنای طراوت و درخشش دارد.

در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد

لب‌های تو به دهانِ مرواریدگون و درخشانت، جلا و صفایی دوچندان می‌بخشد.

نکته ادبی: تکرارِ بیت.

در خوشاب را لبت سخت خوش آب می دهد نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

خط و موهای نروییده بر چهره‌ات، چشمانِ مستِ تو را همچون سرابی در بیابان، فریبنده و گمراه‌کننده کرده است.

نکته ادبی: خط در اینجا به معنای موهای نرمی است که بر گونه نوجوان می‌روید.

نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

خط و موهای نروییده بر چهره‌ات، چشمانِ مستِ تو را همچون سرابی در بیابان، فریبنده و گمراه‌کننده کرده است.

نکته ادبی: نرگس استعاره از چشم است که نماد مستی و خماری است.

نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

خط و موهای نروییده بر چهره‌ات، چشمانِ مستِ تو را همچون سرابی در بیابان، فریبنده و گمراه‌کننده کرده است.

نکته ادبی: سراب نمادِ فریب و بی‌حقیقتی است که در اینجا به زیباییِ چشمان نسبت داده شده.

نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

خط و موهای نروییده بر چهره‌ات، چشمانِ مستِ تو را همچون سرابی در بیابان، فریبنده و گمراه‌کننده کرده است.

نکته ادبی: تکرارِ مفهوم بیت پیشین.

نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

خط و موهای نروییده بر چهره‌ات، چشمانِ مستِ تو را همچون سرابی در بیابان، فریبنده و گمراه‌کننده کرده است.

نکته ادبی: تکرار.

نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

خط و موهای نروییده بر چهره‌ات، چشمانِ مستِ تو را همچون سرابی در بیابان، فریبنده و گمراه‌کننده کرده است.

نکته ادبی: تکرار.

نرگس مست را خطت خوب سراب می دهد

خط و موهای نروییده بر چهره‌ات، چشمانِ مستِ تو را همچون سرابی در بیابان، فریبنده و گمراه‌کننده کرده است.

نکته ادبی: تکرار.

رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد

نرگس‌های تازه (گل‌ها)، سعی می‌کنند با زیبایی خود به چشمانِ مستِ تو رشوه دهند (تا مورد توجه قرار گیرند).

نکته ادبی: رشوه دادن کنایه از تلاش برای جلب توجه و برتری‌جویی است.

رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد

نرگس‌های تازه (گل‌ها)، سعی می‌کنند با زیبایی خود به چشمانِ مستِ تو رشوه دهند.

نکته ادبی: نرگس در اینجا گلِ واقعی است که با چشم معشوق در حال رقابت است.

رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد

نرگس‌های تازه (گل‌ها)، سعی می‌کنند با زیبایی خود به چشمانِ مستِ تو رشوه دهند.

نکته ادبی: تکرار.

رشوه به چشم مست تو نرگس تازه می برد باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

زلفِ پیچ‌خورده‌ات، باج و خراجی از جنس عنبر ناب و خوشبو به پیشگاهِ تو تقدیم می‌کند.

نکته ادبی: باژ به معنای خراج و مالیات است؛ عنبر نمادِ خوش‌بویی و سیاهی زلف است.

باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

زلفِ پیچ‌خورده‌ات، باج و خراجی از جنس عنبر ناب و خوشبو به پیشگاهِ تو تقدیم می‌کند.

نکته ادبی: استعاره از بوی خوشِ گیسو.

باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

زلفِ پیچ‌خورده‌ات، باج و خراجی از جنس عنبر ناب و خوشبو به پیشگاهِ تو تقدیم می‌کند.

نکته ادبی: تکرار.

باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

زلفِ پیچ‌خورده‌ات، باج و خراجی از جنس عنبر ناب و خوشبو به پیشگاهِ تو تقدیم می‌کند.

نکته ادبی: تکرار.

باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

زلفِ پیچ‌خورده‌ات، باج و خراجی از جنس عنبر ناب و خوشبو به پیشگاهِ تو تقدیم می‌کند.

نکته ادبی: تکرار.

باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

زلفِ پیچ‌خورده‌ات، باج و خراجی از جنس عنبر ناب و خوشبو به پیشگاهِ تو تقدیم می‌کند.

نکته ادبی: تکرار.

باژ به زلف شست تو عنبر ناب می دهد

زلفِ پیچ‌خورده‌ات، باج و خراجی از جنس عنبر ناب و خوشبو به پیشگاهِ تو تقدیم می‌کند.

نکته ادبی: تکرار.

دیده پرآب کرده ای رو که به دست غمزه ات دیده پرآب کرده ای رو که به دست غمزه ات

چشمانم را پر از اشک کرده‌ای؛ برو، چرا که به وسیله غمزه و نازِ تو، هندوی چشمم (مردمک سیاه) تیغ را برای کشتنِ من تیز می‌کند.

نکته ادبی: هندوی دیده استعاره از مردمک سیاه چشم است؛ آب دادن تیغ کنایه از تیز کردن آن است.

دیده پرآب کرده ای رو که به دست غمزه ات دیده پرآب کرده ای رو که به دست غمزه ات